Uzak Doğu Ekonomilerinin Görünümü

Uzak Doğu ekonomilerini anlamak için artık yalnızca büyüme oranlarına bakmak yeterli değil. Küresel ekonomi enerji fiyatları, jeopolitik riskler ve tedarik zinciri kaymalarıyla birlikte çok katmanlı bir yapıya dönüştü. Özellikle İran çevresinde olası bir çatışma senaryosu, Hürmüz Boğazı üzerinden geçen enerji akışını etkileyerek bölge ekonomileri üzerinde doğrudan sonuçlar doğurabilir. Bu etki, Çin’den Endonezya’ya kadar geniş bir coğrafyada farklı yoğunluklarda hissedilir.

Bu ülkeleri önce ekonomik yapıları açısından sınıflandıralım:

Çin, bu ülkeler arasında ekonomide uzmanlaşmayı en fazla çeşitlendirmiş olanıdır. Çin dışındakilerin dünya ticaretinde ağırlığı düşük görünüyor. Tayland ve Endonezya dışındakiler ağırlıklı olarak yüksek teknolojiye dayalı ürün ihracatı yapıyor. Vietnam’ın, ihracatının yarısının yüksek teknolojili ürünlere dayanması gelecek için bu ülkeyi öne çıkarıyor.  

Tabloya bakıldığında ilk dikkat çeken unsur, bölgedeki ekonomik heterojen yapıdır. Aynı coğrafyada yer almalarına rağmen ülkeler arasında hem gelir düzeyi hem de büyüme dinamikleri açısından belirgin farklar bulunmaktadır.

Çin, yaklaşık 18,7 trilyon dolarlık ekonomisiyle sistemin merkezinde yer almaya devam etmektedir. Yüzde 5 dolayındaki büyüme oranı, önceki dönemlere göre daha düşük olsa da ölçek etkisi nedeniyle küresel ekonomide belirleyici olmaya devam etmektedir. Bununla birlikte yüksek kamu borcu ve artan bütçe açığı, büyümenin maliyetini artıran unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Cari fazla ise ülkenin dış ticaret gücünü koruduğunu göstermektedir.

Güney Kore, daha küçük ölçekli ancak yüksek gelirli bir ekonomi olarak farklı bir konumda bulunmaktadır. Kişi başı gelirin 36 bin doların üzerinde olması, ülkeyi gelişmiş ekonomi sınıfına yerleştirmektedir. Düşük büyüme oranı, olgunlaşmış ekonomi yapısıyla uyumludur. Buna karşın yüksek cari fazla ve düşük işsizlik oranı, sanayi ve teknoloji temelli üretim yapısının istikrarını göstermektedir.

Vietnam, bölgedeki en yüksek büyüme oranına sahip ekonomidir. Yüzde 7,8’lik büyüme, üretim zincirlerindeki kaymanın bu ülkeye yöneldiğini göstermektedir. Ancak kişi başı gelir hâlâ düşük düzeydedir. Bu durum, büyümenin erken kalkınma evresinde gerçekleştiğine işaret etmektedir. Düşük borç düzeyi ve yüksek cari fazla, dış şoklara karşı görece dayanıklı bir yapı oluşturmuştur.

Malezya, orta gelir düzeyinde yer alan ve geçiş ekonomisi özellikleri gösteren bir ülkedir. Büyüme istikrarlı olmakla birlikte kamu borcunun yüzde 70 düzeyini aşması mali alanı sınırlamaktadır. Cari fazla düşük düzeydedir ancak pozitiftir. Bu durum dış denge açısından kırılganlığın sınırlı olduğunu göstermektedir.

Tayland ekonomisi, düşük büyüme ve çok düşük enflasyon ile dikkat çekmektedir. Hatta negatif enflasyon, iç talep zayıflığına işaret etmektedir. Kamu borcu orta düzeydedir. Buna karşılık turizm ve sanayiye dayalı yapı, ekonomiyi dış şoklara açık hale getirmektedir. Büyüme dinamiği zayıf kalmaktadır.

Endonezya, büyük nüfusuna karşın hâlâ gelişmekte olan bir ekonomi görünümündedir. Yüzde 5,4’lük büyüme oranı istikrarlı kabul edilebilir. Ancak cari dengenin sıfıra yakın olması, dış tasarruf üretme kapasitesinin sınırlı olduğunu gösteriyor. Düşük borç düzeyi ise mali alanın görece geniş olduğunu ortaya koyuyor.

Topluca bir değerlendirme yaparsak üç farklı ekonomik küme ortaya çıkıyor. Çin ve Güney Kore, sistemik ve yapısal olarak küresel ekonomiyi etkileyen büyük ve olgun ekonomilerdir. Vietnam ve Endonezya, yüksek büyüme potansiyeline sahip ancak kişi başı gelir açısından düşük düzeyde kalan yükselen ekonomilerdir. Malezya ve Tayland ise bu iki grup arasında sıkışmış, yapısal dönüşüm sürecinde olan ekonomiler olarak değerlendirilebilir.

Bu yapısal farklılıklar, dış şoklara karşı duyarlılığı da belirlemektedir. Bu çerçeveye enerji fiyatları ve jeopolitik riskler, özellikle İran çatışması eklendiğinde tablo daha karmaşık hale geliyor.

Enerji ithalatçısı olan Çin, Güney Kore, Vietnam ve Tayland için bu durum maliyet artışı anlamına geliyor ve özellikle sanayi üretimi ve ihracat rekabet gücü üzerinde baskı oluşturuyor. Vietnam gibi düşük maliyet avantajına dayalı ekonomiler bu durumdan daha hızlı etkilenebilir. Buna karşılık Endonezya ve kısmen Malezya, enerji ve emtia ihracatçısı olmaları nedeniyle fiyat artışlarından görece olumlu etkilenebilir. Bu etkinin kalıcı olup olmayacağı küresel talep koşullarıyla biçimlenecek.

Jeopolitik risklerin bir diğer etkisi finansal piyasalarda ortaya çıkıyor. Risk algısındaki artış, gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye akımlarını zayıflatıyor ve bu, döviz kurları ve finansal istikrar üzerinde baskı yaratıyor.

Uzak Doğu ekonomilerinin performansı yalnızca iç dinamiklerle açıklanabilecek bir yapıda değildir. Enerji fiyatları ve jeopolitik gelişmeler, bu ülkelerin büyüme ve istikrar dengelerini doğrudan etkileyebiliyor. Bu nedenle bölge ekonomilerini değerlendirirken makro verilerin yanı sıra küresel sistemdeki kırılganlıkları da dikkate almak gerekiyor.