23 Şubat 2012 Perşembe

Kâğıt Paranın Karşılığı Var mı?


Kâğıt para ilk kez 7. Yüzyılda Tang Hanedanının hükümranlığı sırasında Çin’de kullanıldı. Madeni paralarını sürekli yanlarında taşımak zahmet ve riskinden kurtulmak isteyen tüccarlar paralarını güvenilir kişilere emanet olarak bırakıyorlar ve karşılığında yazılı bir senet alıyorlardı. Zaman içinde bu senetler arkalarına devir kayıtları ve mühürleri konularak, yani bir anlamda ciro edilerek, başkalarına devredilir oldular. Böylece malı alan kişi bunun karşılığında satıcıya bu emanet senedini devrettiğinde para el değiştirmiş oluyordu.  

960 yılında, Çin’de Song Hanedanının hükümranlığı sırasında bakır arzında ortaya çıkan düşüş madeni para basımını kısıtladı. Bu sıkıntıyı aşabilmek için bu kez hükümet kâğıt para basımına gitti. Bunlar geçici süreyle yürürlükte kalacak paralar olarak basılmıştı. Bu paralar, maden karşılığı basılıyor ve parayı getirene karşılığı olan madenin ödeneceği sözünü taşıyordu. Adına Jiaozi denilen bu kâğıt paralar madeni paralarla birlikte tedavülde kaldı.     

Merkezi hükümet kâğıt paranın üstünlüklerini fark edince kâğıt para basımını tekel olarak üstlenmeye yöneldi ve 1120 yılından itibaren kâğıt devlet parasını basmaya başladı. Çin’e, giden Venedikli tüccarlar devlet garantisi altında basılan ve kolaylık sağlayan kâğıt para düşüncesini batıya taşıdılar. Bugün banknot olarak bildiğimiz terim ilk kez İtalyanlar tarafından ondördüncü yüzyılda “Nota di Banco” olarak kullanılmaya başlandı. İtalyan bankaları kendilerine emanet edilen paralar karşılığında banknot düzenler oldular ve bu banknotlar elden ele dolaşarak, Çin’de Tang hanedanı zamanında olduğu gibi, kâğıt para işlevi görmeye yöneldi.

Madeni parayla ilişkisi koparılmış kâğıt parayı basan ilk kamu bankası 1609 yılında kurulmuş olan ve Merkez Bankalarının ilk örneği olarak kabul edilen Amsterdam Bankası’dır. Merkez Bankalarının en eski örnekleri arasında kabul edilen İsveç Merkez Bankası (Riksbank, 1664) ve İngiltere Merkez Bankası’nın (Bank of England, 1694) kuruluş amacı hükümetin ihtiyacı olana borç parayı sağlamaktı.    

Birinci Dünya Savaşı öncesinde hemen her yerde hükümetler kâğıt para basımını tekel haline getirdi ve çoğu bu yetkiyi Merkez Bankasına verdi. Basılan kâğıt paraların değerli maden (çoğunlukla altın) karşılığı vardı. Bu karşılığı bulundurmakla kâğıt parayı getirene o karşılığın ödenmesi sözü verilmiş oluyordu. Birinci Dünya Savaşıyla birlikte bu söz rafa kaldırıldı ve kâğıt para yalnızca yasal bir zorunluluğa dayalı olarak kullanılır oldu. Savaştan sonra karşılık meselesi yeniden oturtulmaya çalışılsa da gerçekleşmedi.

Madeni para, üzerinde yazılı değer kadar olmasa bile bir değer taşır. Kâğıt paranın üzerinde taşıdığı değere karşılık gerçek değeri ise yalnızca kâğıt ve mürekkep değeridir. Buna fiat para deniyor. Fiat, Latince “öyle olması gereken” anlamını taşıyan bir sözcük. Yani kâğıt paranın üzerindeki değer, yalnızca hükümet veya yasalar öyle söylediği için var olan bir değerdir, başka bir karşılığı yoktur. 

ABD, 1971 yılında doların altın karşılığını kaldırınca dünyadaki bütün kâğıt paralar karşılıksız kalmış oldu. Bugün kâğıt paraların karşılığı yalnızca devletin itibarıdır. Buna karşılık sokaktaki insan, eski uygulamadan kalma alışkanlıkla kâğıt paranın hala bir altın karşılığı olduğunu sanır.      

15 yorum:

  1. Mahfi Bey:

    Çok bilgilendirici bir özet olmuş. Elinize sağlık. Teşekür ederiz.

    Arda Tunca

    YanıtlaSil
  2. sokakta ki insanın öyle düşünmesine bir dayanak devletin sahip olduğu altın miktarının zaten devletin itibarını belirlemesi olabilir mi?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merkez Bankasındaki altın rezervi bir anlamda kağıt paranın karşılığı gibidir hala. Ama tedavüldeki para miktarı o altın miktarının kat kat üstünde tabii ki. Tedavüldeki para miktarı kabaca 30 milyar dolar, altın rezervi ize 10 milyar dolar.

      Sil
    2. Gayet açıklayıcı oldu, teşekkür ederim

      Sil
  3. Hocam şunu sorayım kağıt paranın maliyeti neresindedir? Yani 100 tl için harcanan işçilik kağıt mürekkep nasıl maliyetlendirilip nereye yansıtılıyor? Yoksa devletin bastığı 100 TL'nin maliyeti 2 TL ise 100 TL' nin değeri aslında 102 TL midir? Devletin büyük banknot basması daha avantajlı mı?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Paranın maliyeti TCMB bilançosunda gider yazılır gerisi gelirdir. Onun için dünyanın en kârlı işi Merkez Bankacılığıdır. 100 TL'nin nominal değeri 100 TL, maliyeti 2 TL'dir. Gerçek değeri ise koleksiyon değeridir. Aşağı yukarı bütün banknotların basım maliyeti aynıdır. Büyük banknot basmanın avantajı kuruşlarla ölçülecek kadar düşüktür.

      Sil
  4. Küresel düzeyde para kullanımının değiştiğine dair görüşler var.Para kullanımının artık dijital sektöre kaydığı açık bir gerçek.Günümüzde bu iş daha çok kredi-banka kartlarıyla sağlanırken az da olsa mobil araçların kullanıldığı ödeme sistemleri yaygınlaştı.Önümüzde ki dönemde dijital para etkileşimlerini sağlayan aracı kurumların gerekliği ne ölçüde olacaktır?Devletler herhangi bir özel şirketin bu aracılığı sağlamasına ne gözle bakabilir?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bitcoinler sizin sorunuzun en güzel cevabı olacaktır sanırım

      Sil
  5. Bu yorum yazar tarafından silindi.

    YanıtlaSil
  6. 1000 dolar teminatla 100 000 dolarlık işlem yapıp işleme konu finansal araç % 10 yükselince digital hesapta 10 000 dolar kar yazarken işlemin karşı tarafındaki ters pozisyonda kalanın hesabı da 10 000 dolar zarar yazıyor dii mi..Peki adam bu zararı kapatmak için ne yapıyor..muhtemelen ödeyemeyeceği krediyi kullanıyor..Diğer tarafta bu iddiadan kar yazan adam; hesabında realize ettiği o digital parayı banka havalesiyle Bilmemne pırlanta dükkanından metresine pırlanta yüzük alıyor..Tabii ki pırlanta satıcısı bunun sahte para olduğunun farkında olmadığından pek güzel bana o tek taşı satıyor..Sonra o pırlantayı satanın işleri kıyak olduğu için kazandıklarıyla gidip 3 000 000 dolarlık bir ev alıyor..Tabii ki bu 1 500 000 dolarlık evin 3 000 000 dolar olmasının sebebi; ABD li bankaların her önüne gelene "hocam boşver zaten evler değerleniyor sen krediyle bu evi al en kötü ihtimal % 30 karla başkasına satarsın" diyerekten kredi satıp emlak üzerinde suni bir talep yaratmaları..Tabii ki emlağa dayalı mortgage bonlarında önceden kaldıraçlı pozisyon aldıkları için emlak piyasasında fiyatlar % 10 arttı mı adamların digtal hesapları %1000 artıyo.Bu balon patladığında ters pozisyonda kalıp reel piyasa %10 zarar ederken kendi hesabı %1000 zarar yazan o kalpazan bankalar ne yapıyo..İşbirlikçi hükümet üyelerine merkezbankalarına dönüp "Hoccam ben batmayacak kadar böööyyük olduğum şu benim borçları bi üstüne al bakalım" diyor Daha sonra bu devletlere ne oluyor..Ödeyemeyecekleri borçları ödemek için Para basıyorlar..Şimdi biraz başa dönelim..hani o kaldırçlı hesabındaki sahte parayla pırlanta alan adama..İşte o kalpazan adam şimdi gelip bana diyor ki..."
    Al sana dolar EURO ver hisselerini:)...Peki ben ne diyorum:
    "Hoca Al sen o dolarlarını Eurolarını kendi cüzdanına sok" Ben de İMKB 150 000 olmadan sana satacak tek lot hisse yok..Hayyydi başka kapıya Pis dolandırıcı kalpazan seniiiiiiiiiii"


    Para dediğin papaz kaçtı..bakalım hangi enayinin elinde kalacak

    YanıtlaSil
  7. Hocam, bundan 10 sene önce en büyük banknot 20 tl iken şimdi ise 200 tl'dir.Sizce bunun nedeni nedir.

    YanıtlaSil
  8. abd 1971de dünyayı çok büyük dolandımış ve kimse gıkını çıkaramamış.. bunu algılayabilen hala çok az insan var.
    tabi dünya neden sessiz kaldı, çünkü abd, 2.dünya savaşından sonra sürekli sağı solu bombalayıp nükleer atarak dünyanın gözünü korkutmuştu..
    dünyanın en büyük mafyası maalesef hala onlar.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Abd merkez bankası kurulduğundan beri bağımsız değildir. Abd dahil birçok ülkenin merkez bankası devletin değildir zamanla özelleşmiştir bu merkez bankalarını yönetenlerde israil'i kuranlardır.Türkiyenin merkez bankasının %55'i devletin %45'i özelleşmiştir ve merkez bankasına sahip olanlar o ülkenin parasını faizle borçlandırarak o ülkeye verirler.

      Sil
  9. Para basmanın karşılığında neden borç veriliyor? Borç verilmeden tamamen karşılksız olsa olsa mı?

    YanıtlaSil

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...