Kayıtlar

Değişen Koşullar Değişen Yaklaşımlar

Zaman değişir, insanlar değişir, anlayışlar ve algılar değişir. Bu nedenle sosyal bilimlerdeki teoriler, tezler ve yaklaşımlar değişen koşullara uyum sağlayamazsa toplumsal gerçekliği açıklamaktan uzak kalır. Son krizde altın ve gümüş fiyatları niçin düştü? Son yıllara gelinceye kadar dünyanın herhangi bir yerinde savaş, büyük bir doğal afet ya da piyasa krizi çıktığında insanlar varlıklarını korumak için altın ve benzeri değerli metallere yönelir, tasarruflarını bu araçlarda değerlendirirdi. Olumsuz koşullar ortadan kalktığında ise yavaş yavaş yeniden finansal yatırımlara dönerlerdi. ABD–İran çatışması başlayınca altın ve gümüş fiyatlarının artması beklenirken tam tersi oldu ve değerli metal fiyatları düşüşe geçti. Bunun iki temel nedeni var: Birincisi, savaşın en önemli ekonomik etkisinin petrol ve diğer enerji fiyatlarındaki artış olacağı düşünüldü. Enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyonu artıracağı beklentisi doğdu. Bunun sonucunda faizlerin düşeceği yönündeki beklentil...
51 yorum
Devamını okumak için »

Net Borç Verme ve Net Borç Alma Hesabı

IMF'nin kullandığı net borç verme (net lending) ve net borç alma (net borrowing) kavramları, bir ekonominin tasarrufları ile yatırımları arasındaki ilişkiyi ve dış dünyayla olan finansal bağlantısını gösteren önemli göstergelerdir. Bir ülke net borç verici konumundaysa, ekonomideki toplam tasarruflar toplam yatırımlardan fazladır. Bu durumda ülke, tasarruf fazlasını yurt dışına yönlendirir ve dış dünyaya net finansal kaynak aktarır. Bu durum genellikle cari fazla veren ekonomilerde görülür. Bir ülke net borç alıcı konumundaysa, toplam yatırımlar tasarruflardan fazladır. Bu durumda yatırımları finanse etmek için dış kaynak kullanımına ihtiyaç duyulur. Bu durum genellikle cari açık veren ekonomilerde görülür. IMF ve diğer uluslararası kuruluşlar bu kavramları kullanarak ülkelerin tasarruf-yatırım dengesini, cari işlemler dengesini ve dış finansman ihtiyacını değerlendirir. Makroekonomide temel ilişki şöyledir: Net Borç Verme / Net Borç Alma = Tasarruflar (S) − Yatırımlar (I...
48 yorum
Devamını okumak için »

İrrasyonel Beklentiler Teorisi

Giriş Ekonomik karar alma süreçlerinde beklentiler, bireylerin ve kurumların davranışlarını belirleyen temel unsurlardan biridir. Modern makroekonomide bu alanın en etkili yaklaşımlarından biri rasyonel beklentiler teorisidir. Bu teori, ekonomik aktörlerin mevcut bilgi setini mümkün olan en etkin biçimde kullanarak geleceğe ilişkin tutarlı tahminler oluşturduğunu varsayar. Ancak bazı ekonomilerde gözlenen uzun süreli politika tutarsızlıkları ve kurumsal öngörülemezlik, beklentilerin yalnızca mevcut bilgiye değil, aynı zamanda geçmişte gözlenen politika davranışlarının sürekliliğine göre de şekillendiğini göstermektedir. Bu durum özellikle kurumsal güvenin zayıfladığı ve politika tercihlerinin öngörülebilirliğinin azaldığı dönemlerde daha belirgin hale gelmektedir. Bu çalışmanın temel iddiası şudur: Ekonomik beklentiler, uzun süreli politika tutarsızlıkları altında yalnızca rasyonel beklentiler modelinin öngördüğü biçimde değil, gözlenen istikrarsızlığın oluşturduğu davranış kalıp...
109 yorum
Devamını okumak için »

Hürmüz Krizinin Kazananları ve Kaybedenleri

Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kriz, sadece petrol tankerlerinin geçişini değil, küresel güç dengesini de etkiledi. Bugün tartışılan soru, kimin daha güçlü olduğu değil, kimin daha fazla siyasi, ekonomik ve stratejik kazanç elde ettiği sorusudur. Geride kalan süreçte ortaya çıkan tabloya bakıldığında kazananlar ve kaybedenler arasında oldukça karmaşık bir denge oluştu. İran: Yıkıma Rağmen Masaya Oturmayı Başardı Askeri baskılar, yaptırımlar ve ekonomik maliyetler nedeniyle İran ağır bedeller ödedi. Ancak olayın diğer tarafında Tahran yönetimi tamamen teslim olmadı ve müzakere masasındaki temel aktör olarak kalmayı başardı. Eğer 19 Haziran'daki anlaşma beklendiği gibi imzalanır ve İran petrol ihracatında yeniden rahatlama elde ederse, Tahran uzun süredir karşı karşıya olduğu ekonomik baskının bir bölümünü hafifletebilir. Taslak anlaşmalarda yaptırım muafiyetleri, petrol satışlarına izin verilmesi ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması gibi başlıkların yer aldığı bildi...
167 yorum
Devamını okumak için »

Vade Sonunda Dolara Dönülürse Kazanç Ne Olur?

Resim
Son iki yılda yüksek faiz ortamı, birçok yatırımcıyı dövizden çıkıp TL mevduat, tahvil, bono ve para piyasası fonlarına yöneltti. Bu tercihin temel mantığı basitti: Yüksek faiz gelirinden yararlanmak, vade sonunda şartlar değişirse yeniden dövize dönmek. Bu durum yalnızca yerli yatırımcılar için değil, carry trade ve benzeri yollarla Türkiye’ye kısa vadeli sermaye getirerek yatırım yapan yabancılar için de önemli getiriler yarattı. Ancak bu tür yatırımlarda performans yalnızca faiz oranıyla ölçülemez. Çünkü yatırımcının nihai amacı vade sonunda yeniden dolara dönmekse, elde ettiği faiz kadar kurdaki değişim de sonucu belirler. Başka bir ifadeyle yatırımın gerçek başarısı TL cinsinden değil, dolar cinsinden elde edilen getiriyle ölçülür. Bu nedenle faiz kazancının ne kadarının kur artışı tarafından eritildiğini de hesaba katmak gerekir. Bu ilişki aşağıdaki formülle gösterilebilir: R = (1 + i) / (1 + Δ s) - 1 Burada: (i) = TL mevduat faizini (bütün senaryolarda vergi sonrası ne...
118 yorum
Devamını okumak için »

Balon mu Gelir Uyumsuzluğu mu?

Balonlar ve Fiyat Kopuşları Bazı dönemlerde fiyatlar ekonomik temellerden kopar ve yükseliş kendi kendini besleyen bir sürece dönüşür. Buna ekonomide “balon” denir. Beklentiler fiyatları artırır; artan fiyatlar da beklentileri güçlendirir. Bu süreç kalıcı değildir. Bir noktada fiyatların gerçek değerlerden uzaklaştığı anlaşılır, talep zayıflar ve ya sert bir düzeltme ya da uzun bir durgunluk başlar. Buna “balonun patlaması” denir. Balonlar yalnızca finansal varlıklarda değil, konut piyasasında ve hatta günlük mal ve hizmet fiyatlarında da görülebilir. Bugün Türkiye açısından temel soru şudur: Konut ve hizmet fiyatlarındaki artış bir balon mu, yoksa farklı bir fiyatlama dinamiği mi? İspanya: Klasik Balon Örneği 2000’li yıllarda İspanya’da düşük faizler, kolay kredi erişimi ve sürekli artış beklentisi konut talebini hızla artırdı. İnşaat sektörü büyüdü, ancak arz kısa sürede gerçek ihtiyacın üzerine çıktı. 2008 küresel krizinin ardından sistem çöktü; konut fiyatları geriled...
215 yorum
Devamını okumak için »

Faiz Yetmez

Türkiye, 2023 yılının ortasından bu yana bir dezenflasyon programı uyguluyor. Programın temel amacı, uzun süre sürdürülen negatif reel faiz politikasını terk ederek faizi enflasyonun üzerine çıkarmak ve böylece fiyat artışlarını kontrol altına almaktı. Programın en önemli dayanaklarından biri de kur artışının enflasyonun altında tutulması, başka bir ifadeyle kurun baskılanmasıydı. Kâğıt üzerinde bakıldığında bu çerçeve, klasik bir IMF programının temel mantığıyla örtüşüyordu. Ancak iki önemli fark vardı: IMF’den doğrudan kaynak kullanılmadı ve faiz artışları ani değil, kademeli biçimde yapıldı. Bunun yanında kur üzerindeki baskıyı azaltmak için kur korumalı mevduat uygulaması da 2025 sonuna kadar sürdürüldü. Program başladığında, 2023 Haziran’ında yıllık enflasyon yüzde 38,21’di. Bugün gelinen noktada enflasyon yüzde 32,61. Yani üç yılda enflasyon anlamlı biçimde düşürülebilmiş değil. Bu sonuçlar programın hedeflerinin çok üzerinde. Dünya enflasyon sıralamasında Venezuela, Güney ...
88 yorum
Devamını okumak için »

Geçen Yüzyılın İnsanları

Benim gibi yaşamının çoğunu geçen yüzyılda geçirmiş olanları “geçen yüzyılın insanları” olarak tanımlıyorum. Bunu söylerken, artık dünyanın büyük bölümünün bizim alıştığımızdan farklı bir düzen içinde yaşadığını görüyorum. Bir zamanlar geleceğin insanları olarak gördüğümüz kuşaklar bugün çoğunluğu oluşturuyor. Biz ise yavaş yavaş bir önceki yüzyılın tanıkları hâline geliyoruz. Bazen bu yüzyıl bize tuhaf geliyor. Teknolojinin hızından çok, değişimin yönünü kavramakta zorlanıyoruz. Bizim dünyamızda her şey daha yavaştı: Haberler, ilişkiler, kararlar. İnsanlar birbirini tanımak için zaman harcar, bağlar yıllar içinde oluşurdu. Şimdi ise her şey çok daha hızlı başlayıp sona eriyor. Bu nedenle bu yüzyılın insanlarıyla her zaman aynı düzlemde buluşamıyoruz. Biz sürekliliği doğal kabul ederken, onlar değişimi yaşamın olağan akışı sayıyor. Uzun süre aynı işte çalışmak, aynı yerde yaşamak, ilişkileri yıllarca sürdürmek bizim normal yaklaşımımızdı, yeni kuşaklar için ise yenilenme kaçınılmaz...
104 yorum
Devamını okumak için »

Eleştiri Korkusu

Özgürlük ve güvenlik arasında bir tercih yapmak zorunda kalsaydık, çoğumuzun cevabı ilk bakışta net gibi görünür. Ancak bu soru, aslında bir seçim testinden çok daha fazlasıdır; modern toplumların nasıl yaşamak istediğine dair temel bir tartışmayı içinde barındırır. Çünkü özgürlük, güvenlik ve eleştiri hakkı birbirinden bağımsız kavramlar değil, birbirini sürekli besleyen ve zaman zaman gerilim yaşayan değerlerdir. Özgürlük, bireyin düşüncelerini baskı altında kalmadan ifade edebilmesi, kendi yaşamını belirleyebilmesi ve sorgulama hakkını kullanabilmesidir. İnsan ancak özgür olduğunda düşünebilir, üretebilir ve kendini geliştirebilir. Bu nedenle özgürlük, yalnızca bireysel bir ayrıcalık değil, aynı zamanda toplumsal ilerlemenin de temel şartıdır. Özgürlüğün sürdürülebilir olması ise çoğu zaman bağımsızlıkla ilişkilendirilir. Ekonomik ya da siyasal açıdan dışa bağımlı hale gelen toplumlar, zamanla karar alma özgürlüklerini de kaybetme riskiyle karşı karşıya kalır. Özgürlüğün en görü...
136 yorum
Devamını okumak için »

Kötünün Yükselişi

Kötü paranın iyi parayı piyasa dışına itmesi eski çağlardan beri bilinen bir olgudur. Bu olguyu tanımlayarak ekonomik bir yasa haline getiren kişi, 16’ncı yüzyılda İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth'in mali danışmanı olan Sir Thomas Gresham'dır. Gresham, nominal (yazılı) değeri aynı olan iki paradan, maden değeri daha yüksek olanın dolaşımdan çekildiğini gözlemledikten sonra, kendi adıyla anılan yasayı ortaya koymuştur. Her ikisi de 1 lira değerinde iki madeni para düşünelim. Biri altından, diğeri gümüşten yapılmış olsun. Devlet her ikisine de aynı nominal değeri vermiş olsa bile insanlar daha değerli olan altın parayı harcamak istemez; onu saklar, biriktirir ya da eritip satar. Günlük alışverişlerde ise daha az değerli olan gümüş para kullanılır. Sonuçta altın para dolaşımdan çekilir ve piyasada yalnızca gümüş para kalır. Gresham Yasası'nın anlattığı mekanizma budur: Kötü para iyi parayı piyasadan kovar. Günümüzde bunun tersinin yaşandığı görülüyor. İnsanlar değerini kor...
152 yorum
Devamını okumak için »