KENDİME YAZILAR

Bir ülkeyi demokratik, otoriter, kapitalist, sosyalist ya da faşist olarak tanımlamak, o ülkenin nasıl yönetildiğini ve ekonomik kaynakların nasıl dağıtıldığını tek başına açıklamaz. Çünkü bu kavramlar aynı türden özelliklere işaret etmez. Siyasal sistemler, iktidarın nasıl belirlendiğini, kullanıldığını ve sınırlandırıldığını; ekonomik sistemler ise mülkiyetin, üretimin ve kaynak dağılımının nasıl örgütlendiğini açıklar. Bunlara ek olarak devlet ile ekonomik çıkar grupları arasındaki ilişkiler de bir ülkenin gerçek işleyişini anlamada önemli rol oynar. Devlet ekonomik faaliyetlerde ne kadar güçlü olursa olsun, bu gücün hangi kurallarla ve kimin yararına kullanıldığı ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle ülkeleri üç boyutta incelemek daha açıklayıcıdır: siyasal sistem, ekonomik sistem ve siyasal iktidar ile ekonomik çıkar grupları arasındaki ilişkiler. Siyasal Sistemler: İktidar Nasıl Belirlenir ve Sınırlandırılır? Siyasal sistem, bir ülkede iktidarın nasıl elde edildiğini, k...

Türkiye ekonomisine ilişkin en dikkat çekici tartışmalardan biri, açıklanan büyüme oranları ile vatandaşın günlük yaşamında hissettiği ekonomik koşullar arasındaki farktır. Millî gelir artıyor, ekonomik faaliyetler genişliyor ve kişi başına düşen GSYH yükseliyor. Buna karşılık birçok kişi, gelirinin temel ihtiyaçlarını karşılamakta giderek daha yetersiz kaldığını düşünüyor. Bu durum ilk bakışta bir çelişki gibi görünebilir. Ancak ekonomik büyüme ile toplumsal refah artışı aynı şey değildir. Üretimin ne kadar arttığı, fiyatların nasıl değiştiği, döviz kurunun seyri ve yaratılan gelirin toplum içinde nasıl dağıldığı, büyümenin günlük yaşama ne ölçüde yansıdığını belirler. Nominal büyüme ile reel büyüme arasındaki fark TÜİK'in 2025 yılı yıllık GSYH verilerine göre Türkiye ekonomisi cari fiyatlarla yüzde 41,6 büyürken reel büyüme yüzde 3,7 olarak gerçekleşti. Bu fark, ekonominin parasal büyüklüğündeki artış ile üretilen mal ve hizmet miktarındaki artışın aynı olmadığını gösteriyo...

IMF'nin World Economic Outlook, October 2026 raporundaki tahminler, dünya ekonomisinin önümüzdeki iki yılda büyümeyi sürdüreceğini, ancak bu büyümenin geçmiş dönemlere kıyasla daha sınırlı kalacağını gösteriyor. ABD ekonomisi görece dengeli bir görünüm sergilerken Euro Bölgesi düşük büyüme sorununu aşmakta zorlanıyor. Çin büyümeye devam ediyor, Hindistan ise gelişmekte olan ekonomiler arasında öne çıkıyor. Türkiye açısından da büyüme, enflasyon ve cari denge sorunları önemini koruyor. Bu yazıda IMF'nin 2026 ve 2027 tahminlerinden hareketle başlıca ekonomilerin görünümünü değerlendirmeye, Türkiye'ye ilişkin öngörüleri ele almaya ve küresel ekonomideki yavaşlamanın ne anlama geldiğini tartışmaya çalışacağım. Temel sorumuz şu: Dünya ekonomisi geçici bir yavaşlama döneminden mi geçiyor, yoksa uzun süreli düşük büyüme dönemine mi giriyor? Dünya Ekonomisinin Genel Görünümü IMF, dünya ekonomisinin 2026 yılında yüzde 3,1, 2027 yılında ise yüzde 3,4 büyüyeceğini tahmin ediyo...

Türkiye'de Eylül 2026'da yaşanan yatırım fonu krizi, sermaye piyasalarının işleyişi ve yatırımcı güveni açısından önemli bir gelişme oldu. Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararları doğrultusunda yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verilmesi, yüz binlerce yatırımcıyı ilgilendiren bir süreci beraberinde getirdi. SPK, 23 Eylül'de yaptığı açıklamada Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtlarına göre söz konusu fonlarda 455.758 tekil yatırımcı bulunduğunu bildirdi. Yaşananlar, finansal piyasalarda biriken risklerin nasıl büyüyebildiğini ve bir piyasada ortaya çıkan sorunların diğer piyasalara hangi kanallardan yayılabildiğini yeniden gündeme taşıdı. Krizin önemi yalnızca yatırım fonlarının karşı karşıya kaldığı sorunlardan kaynaklanmıyor. Fon piyasasındaki gelişmelerin borsa, tahvil piyasası, banka mevduatları ve döviz hesapları üzerindeki olası etkileri, finansal sistemin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. ...

Siyaset, toplumsal düzeni sağlamak, ortak sorunlara çözüm üretmek ve geleceği oluşturmak için önemli bir araçtır. Ne var ki bu gücün sınırları doğru çizilmediğinde, toplumsal refah ve bireysel özgürlükler zarar görebilir. Asıl mesele, siyasetin ne kadar güçlü olduğu değil, nerede durması gerektiğini bilmesidir. Ekonomide Siyasetin Sınırı Siyasetin ekonomideki temel görevi, adil rekabetin ve güvenilir kuralların egemen olduğu bir ortam oluşturmaktır. Kısa vadeli siyasal çıkarlar uğruna piyasa dengelerine müdahale edilmesi, ekonomik güveni ve öngörülebilirliği zayıflatabilir. Merkez bankaları ve düzenleyici kurumlar liyakat ve bilimsel veriler doğrultusunda çalışmalı, mülkiyet hakkı ve yatırım güvencesi korunmalıdır. Bununla birlikte devlet, ekonomiye yalnızca seyirci kalamaz. Piyasa aksaklıklarını gidermek, tüketiciyi korumak ve fırsat eşitliğini güçlendirmek de kamunun sorumlulukları arasındadır. Özellikle sermaye karşısında daha zayıf konumda olan emeğin korunması ve gelir d...

Siyaset; toplum adına ortak kararların alınması, güç ilişkilerinin düzenlenmesi ve kamu kaynaklarının nasıl kullanılacağının belirlenmesi sürecidir. Siyasetçi ise bu kararları alan, kamu gücünü kullanarak politikaları hayata geçirmeye çalışan kişidir. Teoride siyasetçinin amacı topluma hizmet etmek ve kamu yararını gözetmektir. Bunun için siyasi gücü, yani iktidarı elde etmek ve korumak zorundadır. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Siyaset neyin yapılacağına karar vermeli, nasıl yapılacağını ise uzmanlara bırakmalıdır. Siyaset toplumun hedeflerini, önceliklerini ve genel çerçeveyi belirlemeli; teknik ayrıntılar ise o alanda bilgi ve deneyime sahip kişiler tarafından belirlenmelidir. Siyaset teknik ayrıntılara müdahale ettiğinde birkaç temel sorun ortaya çıkar: (1) Liyakat kaybı ve verimsizlik: Seçim kazanma, kısa vadeli siyasi çıkar ve popülizm, uzun vadeli ve rasyonel planlamanın önüne geçer. Uzmanlık yerine siyasi sadakat öne çıkar. (2) Kurumsal çöküş: Uzmanların görüşler...

Günümüzde yaşanan fon krizinin nedenlerini henüz bütün yönleriyle bilmiyoruz. Ancak ilk bakılması gereken yerlerden biri denetim mekanizmasıdır. Denetim yetersiz miydi? Yoksa denetim sorunları ortaya çıkardığı halde, bu sorunların üzerine zamanında gidilmedi mi? Finansal krizlerin nasıl ortaya çıktığını anlamak için bazen ekonomi kitaplarından değil, öykülerden de yararlanabiliriz. Çünkü yüzyıllar önce anlatılan bazı öyküler, bugün finansal sistemlerde karşılaştığımız aşırı güven, sistemik risk, karmaşıklık ve yanlış teşvik gibi sorunları şaşırtıcı biçimde açıklayabiliyor. İkarus'un Kanatları: Aşırı Güven ve Risk Daidalos, oğlu İkarus ile Girit Adası'nda hapsedildiği yerden kaçmak için kuş tüyleri ve balmumu kullanarak kanatlar yapar. Uçmadan önce oğlunu uyarır: Çok alçaktan uçulursa denizin nemi kanatları ağırlaştırabilir. Çok yüksekten uçulursa güneş balmumunu eritebilir. Ancak İkarus uçmanın heyecanıyla babasının uyarısını unutur. Giderek yükselir, güneşe yaklaşır. B...

Dünya'nın kendi ekseni etrafında, ekvatorda saatte yaklaşık 1.670 kilometre, Güneş'in etrafında ise saatte yaklaşık 107 bin kilometre gibi büyük bir hızla hareket ettiğini biliyoruz. Bu inanılmaz hızlara rağmen uzaya savrulmak bir yana, Dünya'nın hareket ettiğini bile hissetmiyoruz. Çünkü hareket tek başına önemli değildir. Önemli olan, hareketin sabit bir hızda, ani hızlanma veya yavaşlamalar (ivme) olmadan gerçekleşmesidir. Ekonomide de benzer bir durum vardır. Para sürekli el değiştirir, fiyatlar yükselir veya düşer, ücretler artar, borçlar büyür, şirketler yatırım yapar, insanlar tüketir ya da tasarruf eder. Bütün bunlar sürekli hareket halindedir; ancak biz çoğunu günlük hayatımızda fark etmeyiz. Ta ki ekonomik sistemin parçaları birbirinden farklı hızlarda hareket etmeye başlayana kadar. Bir çalışanın maaşı yılda yüzde 20 artıyorsa, bunun ne anlama geldiğini tek başına söyleyemeyiz. Aynı dönemde fiyatlar yüzde 10 artıyorsa başka, yüzde 30 artıyorsa başka bir tab...

Meteorolojide sis, havadaki su buharının yoğuşarak küçük su damlacıklarına dönüşmesi ve yeryüzüne yakın bir tabaka oluşturmasıdır. Görüş mesafesi azalır; yakınınızdaki nesneleri bile seçmek zorlaşır. Ekonominin de kendine özgü bir sisi vardır: yüksek enflasyon. Türkiye ekonomisinin son yıllardaki en belirgin belirsizlik kaynaklarından biri budur. Yüksek enflasyon, paranın satın alma gücünü aşındırırken bireyleri ve kurumları tasarruflarını korumak için daha yüksek getiri arayışına yöneltebilir. Getiri arayışı güçlendikçe, yatırımcıların daha yüksek risk almaya razı olması da mümkün hale gelir. Sorun da burada başlar. Enflasyonun uzun süre yüksek seyrettiği dönemlerde, yüksek getiri sağlayan yatırım araçları daha çekici görünebilir. Yüksek getirinin kendisi tek başına bir sorun değildir. Asıl soru, bu getirinin hangi risk karşılığında elde edildiğidir. Bir yatırım aracının gerçek değeri nedir? Varlıkları ne kadarı likittir? Fonun yükümlülükleri nelerdir? Yatırımcıların önemli bi...