Kayıtlar

Friedman’ın Dünyasından Bugünün Enflasyonuna / From Friedman’s World to Today’s Inflation

Yazının Özeti: Bugünün enflasyonu artık yalnızca para arzıyla açıklanamıyor. Savaşlar, enerji krizleri, tedarik zinciri sorunları ve jeopolitik gerilimler maliyetleri artırarak enflasyonu besliyor. Rezerv para sahibi ülkeler para basmanın etkisini küresel sisteme yayabilirken, gelişmekte olan ülkelerde para arzı doğrudan iç talep ve enflasyon yaratıyor. Bu nedenle gelişmekte olan ekonomiler hem maliyet hem talep enflasyonunu aynı anda yaşıyor. Türkiye’de enflasyonla mücadelede faiz politikası gerekli olsa da tek başına yeterli değil. Kalıcı çözüm için üretim, enerji, hukuk, güven ve yapısal reform alanlarında iyileşme gerekiyor. Friedman’ın Dünyası Bugünün dünyasında enflasyon artık yalnızca merkez bankalarının para arzını artırmasıyla açıklanabilecek bir olgu değil. Friedman’ın dünyasında enflasyonla mücadele büyük ölçüde parasal araçlarla yürütülüyordu. Faiz artırımları, para arzının kontrol altına alınması, zorunlu karşılık oranlarının yükseltilmesi ve kredi genişlemesini ...
31 yorum
Devamını okumak için »

Uluslararası Yatırım Pozisyonu Negatifse Ne Olur?

Resim
  Uluslararası Yatırım Pozisyonu (UYP), bir ülkenin yurt dışıyla olan finansal ilişkisini anlamak için en önemli göstergelerden biridir. UYP, bir ekonomide yerleşik kişilerin yurt dışından olan alacakları ile yurt dışına karşı olan yükümlülüklerinin belirli bir tarihteki toplamını gösterir. Başka bir ifadeyle UYP, bir ülkenin dış dünyaya karşı net olarak alacaklı mı yoksa borçlu mu olduğunu ortaya koyan bir bilanço gibidir. Ülkeler, yıl boyunca yurt dışından mal ve hizmet ithal ederken aynı zamanda ihracat da yapar. Eğer ithalat ihracattan fazla olursa ve turizm, taşımacılık gibi hizmet gelirleri bu farkı kapatamazsa ortaya cari açık çıkar. Bu durum, ülkenin dış dünyaya sattığından daha fazlasını satın aldığı anlamına gelir. Bu şekilde oluşan açığın finanse edilmesi gerekir. Cari açık aslında bir döviz ihtiyacıdır ve bu ihtiyaç finans hesabı üzerinden karşılanır. Bunun temel olarak üç yolu vardır. Birincisi yabancı yatırımcıların ülkeye gelmesidir. Yabancılar hisse senedi alabilir,...
85 yorum
Devamını okumak için »

Küresel Gelir Dağılımı Berbat Durumda

Resim
Bir ülkede gelir dağılımını ölçmenin en bilinen yolu, Gini Katsayısı adı verilen bir oranı hesaplamaktır. Bu katsayı 0 ile 1 arasında değişir: 0’a yaklaştıkça gelir dağılımı daha eşit, 1’e yaklaştıkça ise daha adaletsiz hale gelir. Ülkeler arasında gelir eşitsizliğini nasıl karşılaştırabiliriz? Bunun için iki temel yöntem var. İlki, ülkelerin Gini katsayılarını doğrudan karşılaştırmak. Bu sayede hangi ülkelerin eşitliğe daha yakın olduğunu görebiliriz. İkinci yöntem ise ülkeleri gelişmiş üleler ve gelişmekte olan ülkeler olarak gruplandırarak küresel gelirin nasıl paylaşıldığını incelemek. Ülkelerin Gini katsayılarına baktığımızda oldukça çarpıcı bir tablo ortaya çıkıyor. Küresel ortalama yaklaşık 0,33 seviyesinde görünüyor ne var ki bu ortalamanın arkasında ciddi farklılıklar gizli.   (kaynak: (World Bank, Our World in Data: Income Inequalty, Gini Coefficient, 2025): Örneğin, gelir dağılımının en bozuk olduğu ülkeler arasında Kolombiya ve Güney Afrika (0,54) öne çıkıyor. Bun...
55 yorum
Devamını okumak için »

Para Arzı Artışı ile Enflasyon İlişkisi

Resim
Ekonomide parasal sistem ile reel sistem arasındaki klasik dengeyi göstermenin en kolay yolu Irving Fisher’in ünlü miktar teorisi denklemini kullanmaktır:             MV = PQ = Nominal GSYH Burada M para arzını, V paranın dolaşım hızını (yani belirli bir sürede kaç kez el değiştirdiğini), P fiyatlar genel düzeyini ve Q da fiziksel üretim miktarını gösterir. Kısa dönemde V ve Q’nun değişmeyeceği varsayılırsa şu sonuca ulaşırız: Kısa dönemde M artarsa, V ve Q sabit kabul edildiğinde, P üzerinde yukarı yönlü baskı oluşur. Para arzı artışının enflasyon üzerinde olumsuz etkide bulunup bulunmadığını değerlendirmek için para arzı büyümesini yıllık ortalama enflasyon oranı ve reel büyüme toplamıyla (nominal GSYH artışı) karşılaştıran bir denklem kullanılabilir. Burada temel fikir şudur: Eğer para arzı ekonominin nominal büyümesinden daha hızlı artmışsa bu durum enflasyonun yükselmesine yol açmış olabilir. Buna karşılık para arzı nom...
88 yorum
Devamını okumak için »

Enflasyonu Niçin Düşüremiyoruz?

Türkiye’nin uzun süredir çözemediği temel ekonomik sorunların başında enflasyon geliyor. Zaman zaman düşürülüyor gibi görünse de kısa süre sonra yeniden yükseliyor. Demek ki sorun yalnızca enflasyonu düşürmek değil, düşürülen enflasyonu kalıcı hale getirebilmekte yatıyor. Enflasyonla mücadelede ilk kural, onun yükselmesine izin vermemektir. Türk siyasetine egemen olan; “ekonomi büyüsün, canlı kalsın, enflasyon biraz artsa da sonra düşürürüz” şeklindeki anlayış son derece yanlıştır. Çünkü enflasyon yalnızca fiyatların yükselmesi değildir. Aynı zamanda beklentilerin bozulmasıdır. Beklentiler bozulduğunda insanlar gelecekte fiyatların daha da artacağını düşünmeye başlar. Bu beklenti yerleştiğinde enflasyonu düşürmek çok daha zor hale gelir. İkinci önemli konu, enflasyonun kaynağını doğru belirlemektir. Eğer ortada bir talep enflasyonu varsa yani insanlar aşırı harcama yapıyorsa, bunu durdurmanın yolu faizleri ve vergileri artırarak talebi kısmaktan geçer. Buna karşılık sorun maliyetle...
147 yorum
Devamını okumak için »

Dövize Dayalı Yatırım Fonları

Resim
Yaşanan yüksek enflasyon, kur dalgalanmaları ve ekonomik belirsizlikler nedeniyle birçok kişi birikimlerini yabancı para cinsinden tutmayı tercih ediyor. Ancak uzun süredir bankaların yabancı para mevduat hesaplarına (DTH) verdiği faiz oranları ABD ve Euro Bölgesi enflasyonunun altında kaldığı için, dövizin satın alma gücünü korumakta yetersiz kalabiliyor. Bu nedenle daha yüksek getiri potansiyeli sunan dövize dayalı yatırım fonları son yıllarda yatırımcıların ilgisini çeken araçlardan biri haline geldi. Dövize dayalı yatırım fonları, ağırlıklı olarak dolar veya euro cinsinden varlıklara yatırım yapan fonlardır. Bu fonların portföyünde genellikle eurobondlar, yabancı devlet tahvilleri, özel sektör tahvilleri, yabancı hisse senetleri ve bazı durumlarda altın gibi değerli metaller bulunur. Yatırımcı doğrudan döviz tutmak yerine profesyonellerce yönetilen geniş bir portföye ortak olur. Böylece piyasaları sürekli izleme zorunluluğundan da kurtulur. Buna karşın dövize dayalı yatırım fon...
25 yorum
Devamını okumak için »

Midas Dokunuşu ve Eşek Kulakları

Midas, Frigya’nın başkenti Gordion’da (bugünkü Polatlı) M.Ö. 8’inci yüzyılda yaşamış, hakkında anlatılan efsanelerle ün kazanmış Frigya kralıdır. Onu ölümsüzleştiren iki büyük efsane vardır: Dokunduğu her şeyi altına dönüştürmesi ve kulaklarının eşek kulağına dönüşmesi. Yunan mitolojisine göre şarap tanrısı Dionisos’un izleyicilerinden biri olan yarı insan yarı teke görünümündeki bir satir, Frigya’da gezerken Midas’ın gül bahçesinde uyuyakalır. Midas onu bulur, sarayında on gün boyunca ağırlar ve büyük bir konukseverlik gösterir. Durumu öğrenen Dionisos, bu iyiliğin karşılığında Midas’a bir dilek hakkı verir. Midas’ın dileği, dokunduğu her şeyin altına dönüşmesidir. Başlangıçta büyük bir nimet gibi görünen bu güç kısa sürede bir felakete dönüşür: Yemek yiyemez, su içemez hale gelir. Sonunda dayanamayarak Dionisos’tan bu gücü geri almasını ister. Dionisos da ona Paktalos Irmağı’nda yıkanmasını söyler. Midas nehirde yıkanınca bu uğursuz yetenekten kurtulur. Rivayete göre ırmaktaki ...
45 yorum
Devamını okumak için »

Kuzey Amerika Ekonomisi

Resim
Kuzey Amerika ekonomisi çoğu zaman yalnızca ABD merkezli değerlendirilse de, bölgenin gerçek ekonomik dinamiği ABD, Kanada ve Meksika arasındaki güçlü üretim ve ticaret ilişkisinde ortaya çıkar. ABD-Meksika-Kanada Ticaret Anlaşması çerçevesinde bu üç ülke, yüksek derecede bütünleşmiş bir ekonomik sistem oluştururken, ölçek, gelir düzeyi, büyüme performansı ve makroekonomik dengeler açısından belirgin farklılıklar sergiler. Aşağıdaki tablo temel makroekonomik göstergeleri karşılaştırmalı olarak özetliyor (Kaynak: Trading Economics). Tablodaki veriler, Kuzey Amerika ekonomileri arasında belirgin bir hiyerarşik yapı bulunduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.  ABD, hem ekonomik büyüklük hem de kişi başına gelir açısından açık ara lider konumda yer alırken, Kanada yüksek yaşam standardına sahip ancak daha küçük ve daha yavaş büyüyen bir ekonomi görünümü sergiliyor. Meksika ise daha düşük kişi başına gelir düzeyine karşın genç nüfusu ve düşük üretim maliyetleri sayesinde imalat ve ihracat ...
28 yorum
Devamını okumak için »

Bir İstifa Öyküsü

Resim
Hazine Müsteşarlığı’na 17 Temmuz 1997 tarihinde atandım. Aynı gün basına açık olarak yapılan devir teslim töreniyle Müsteşarlık görevini Prof. Dr. Mehmet Kaytaz’dan devraldım. Tören sonrasında basın mensuplarının sorularını yanıtladım. Bugünün duayen gazetecisi Erdal Sağlam o zaman Ankara’da genç bir ekonomi muhabiriydi. Erdal Sağlam, bu basın toplantısında konuşulanları benim o zamanlar yeni yayınlanmış olan Hazine adlı kitabımın ekinde yazdığım “Hazineyi yönetecek kadrolara öneriler” başlıklı bölümde yer alan bazı önerileri de ekleyerek Hürriyet Gazetesinde (17 Temmuz 1997’de) şöyle yazmış: Haber Metni: Eğilmez: “Baskı Olursa Giderim” Göreve dün başlayan Hazine Müsteşarı Mahfi Eğilmez, "Koltuğu yarın bırakabilirim diyerek oturuyorum," açıklamasını yaparak hükümete siyasi baskıları kabul etmeyeceği mesajını verdi. Prof. Dr. Mehmet Kaytaz ile Hazine Müsteşarlığı için dün devir teslim töreni yapan Eğilmez; "Ben koltuğa yarın kalkacakmış gibi oturuyorum," diyerek herk...
104 yorum
Devamını okumak için »

Sermaye - Emek Kavgasında Son Durum

Bugün birçok insanın aklında aynı soru var: Daha çok çalışmamıza rağmen refahımız niçin aynı hızda artmıyor? Ücretler artıyor gibi görünse de hayat pahalılığı daha hızlı yükseliyor. Bu yalnızca bir ekonomik kriz meselesi mi, yoksa daha derin bir yapısal sorun mu var? Bu sorunun yanıtı üretim ve üretimin nasıl paylaşıldığı meselesinde yatıyor. Ekonomide üretim; üretim faktörleri olarak adlandırılan sermaye, emek, doğal kaynaklar ve girişimciliğin bir araya gelmesiyle gerçekleşir. Bu süreçte bir üretim değeri ortaya çıkar ve bu değer farklı kesimler arasında paylaşılır. Emek ücret alır, doğal kaynaklar rant getirir, girişimci kâr elde eder. Sermaye ise bu sürecin sonunda faiz ya da benzeri getirilerle kazanç sağlar. Ancak kamuoyunda tartışma çoğu zaman yanlış bir yere odaklanır: “Şirketler mi kazanıyor, çalışanlar mı?” sorusu sıkça sorulur. Oysa asıl kritik gerilim, emeğin kazancı ile sermayenin kazancı arasındadır. Çünkü sermaye, doğası gereği büyüme eğilimindedir. Para, doğru koş...
60 yorum
Devamını okumak için »