KENDİME YAZILAR

Tanım ve Çerçeve Piyasa Aldırmazlığı Teorisi, ilk kez 2017 yılında tarafımızdan kavramsallaştırılmış olup [i] bireylerin sosyal, siyasal veya etik değerleri ile finansal çıkarları çatıştığında çoğunlukla ekonomik güvenliklerini korumayı tercih etmelerini açıklayan sosyo-ekonomik bir yaklaşımdır. Teoriye göre finansallaşmanın yoğunlaştığı modern toplumlarda bireyler ve kurumlar ekonomik çıkarlarını ve piyasalardaki kazançlarını ön planda tutarak ülkede yaşanan siyasal, hukuki veya toplumsal olumsuzluklara, değer kayıplarına ve krizlere karşı sessiz kalabilmekte, hatta zamanla bu durumu kanıksayabilmektedir. Teori, davranışsal ekonomideki kayıptan kaçınma eğilimi, siyasal ekonomideki rasyonel ilgisizlik yaklaşımı ve kurumsal ekonominin kurumsal kalite vurgusuyla kesişen bir açıklama çerçevesi sunmaktadır. Normal koşullarda belirli politika ve uygulamalara karşı tepki gösterebilecek bireyler ve kurumlar, ekonomik istikrarsızlık, kur şoku, yüksek enflasyon veya piyasa çöküşü ve bunl...

Aldous Huxley’in Cesur Yeni Dünya romanı, yalnızca bir distopya değil, aynı zamanda modern insanın ilerleme düşüncesiyle kurduğu ilişkiyi de sorguluyor. Romanın İngilizce başlığı Brave New World, Türkçeye çoğunlukla Cesur Yeni Dünya olarak çevriliyor. Oysa Huxley’in kullandığı başlığa ilham veren Shakespeare’in Fırtına oyunundaki kullanımda “brave” sözcüğü yalnızca cesareti değil, daha çok “görkemli, şaşırtıcı, yeni ve tuhaf” bir dünyayı ima ediyor. Başlığın taşıdığı ironi de buradan doğuyor: Bu dünya gerçekten “cesur” mu, yoksa yalnızca “yeni” olduğu için mi böyle adlandırılıyor? Huxley’in romanı 26'ncı yüzyılda geçiyor ve savaşların, yoksulluğun ortadan kalktığı, istikrarlı, insanların eşit ve mutlu görünmesini sağlayan bir düzeni anlatıyor. Ancak bu istikrarın bedeli ağır görünüyor: Aile, sanat, edebiyat ve bireysel derinlik gibi insani alanlar sistematik biçimde değersizleştiriliyor, hatta büyük ölçüde ortadan kaldırılıyor. İnsanlar kontrollü hazlar, tüketim alışkanlıkları ve...

Piyasalarda Neler Oldu? Son iki günde yaşanan gelişmeler, Türkiye’de siyaset ile finansal piyasalar arasındaki ilişkinin ne kadar kırılgan hale geldiğini bir kez daha gösterdi. Cumhuriyet Halk Partisi Kurultayı hakkında mutlak butlan kararı verilmesinin ardından piyasalarda kayıplar ortaya çıktı. BIST 100 endeksi Perşembe gününe 14.012 düzeyinde başlamıştı. Kararın açıklanmasıyla yüzde 6,05 oranında bir düşüş yaşadı ve aynı akşam 13.164 düzeyine geriledi. Döviz talebinde ciddi bir artış ortaya çıktı ve kur yükselmeye başladı. Tahvil piyasasında yaşanan satış dalgasıyla bir süredir yükselişte olan tahvil faizleri tırmanışa geçti. Gösterge tahvilin faizi haftayı yüzde 44,24 ile tamamladı. Finansal piyasalardaki stres, swap faizlerine de yansıdı. Türk lirası gecelik endeks swaplarında faizin yüzde 43’e yaklaşması, piyasanın daha sıkı para politikası beklentisini fiyatlamaya başladığını gösterdi. Bütün bu olumsuz gelişmeler Türkiye’nin risk primini de etkiledi ve CDS primi 20...

George Orwell’in 1984 romanı, hukukun iktidarla ilişkisini düşünmemize olanak veren bir distopya sunar. Bu dünyada hukuk, bireyi koruyan, öngörülebilir ve genel kurallar bütünü olmaktan çıkmış; iktidarın kendisini yeniden üreten bir araç haline gelmiştir. “Büyük Birader” figürü, yalnızca siyasal bir lideri değil, hukukun ne olduğuna ve nasıl uygulanacağına ilişkin üstün iradeyi temsil eder. Böylece hukuk, dışsal bir sınır olmaktan ziyade iktidarın içsel bir fonksiyonuna dönüşür. Hukukun siyasallaşması tartışması da bu aşamada anlam kazanır. Siyasallaşma, hukukun normatif tarafsızlığını kaybederek siyasal rekabetin bir parçası haline gelmesi anlamına gelir. Bu durumda hukuk, çatışmaları çözen bağımsız bir mekanizma olmaktan çıkar; çatışmanın taraflarından biri haline gelir. Normların içeriğinden çok, o normların kim tarafından, hangi bağlamda ve hangi yorumla uygulandığı belirleyici olur. Bu da hukukun temel iddiası olan eşitlik ve öngörülebilirliği doğrudan tartışmalı hale getirir. ...

Yazının Özeti: Bugünün enflasyonu artık yalnızca para arzıyla açıklanamıyor. Savaşlar, enerji krizleri, tedarik zinciri sorunları ve jeopolitik gerilimler maliyetleri artırarak enflasyonu besliyor. Rezerv para sahibi ülkeler para basmanın etkisini küresel sisteme yayabilirken, gelişmekte olan ülkelerde para arzı doğrudan iç talep ve enflasyon yaratıyor. Bu nedenle gelişmekte olan ekonomiler hem maliyet hem talep enflasyonunu aynı anda yaşıyor. Türkiye’de enflasyonla mücadelede faiz politikası gerekli olsa da tek başına yeterli değil. Kalıcı çözüm için üretim, enerji, hukuk, güven ve yapısal reform alanlarında iyileşme gerekiyor. Friedman’ın Dünyası Bugünün dünyasında enflasyon artık yalnızca merkez bankalarının para arzını artırmasıyla açıklanabilecek bir olgu değil. Friedman’ın dünyasında enflasyonla mücadele büyük ölçüde parasal araçlarla yürütülüyordu. Faiz artırımları, para arzının kontrol altına alınması, zorunlu karşılık oranlarının yükseltilmesi ve kredi genişlemesini ...

  Uluslararası Yatırım Pozisyonu (UYP), bir ülkenin yurt dışıyla olan finansal ilişkisini anlamak için en önemli göstergelerden biridir. UYP, bir ekonomide yerleşik kişilerin yurt dışından olan alacakları ile yurt dışına karşı olan yükümlülüklerinin belirli bir tarihteki toplamını gösterir. Başka bir ifadeyle UYP, bir ülkenin dış dünyaya karşı net olarak alacaklı mı yoksa borçlu mu olduğunu ortaya koyan bir bilanço gibidir. Ülkeler, yıl boyunca yurt dışından mal ve hizmet ithal ederken aynı zamanda ihracat da yapar. Eğer ithalat ihracattan fazla olursa ve turizm, taşımacılık gibi hizmet gelirleri bu farkı kapatamazsa ortaya cari açık çıkar. Bu durum, ülkenin dış dünyaya sattığından daha fazlasını satın aldığı anlamına gelir. Bu şekilde oluşan açığın finanse edilmesi gerekir. Cari açık aslında bir döviz ihtiyacıdır ve bu ihtiyaç finans hesabı üzerinden karşılanır. Bunun temel olarak üç yolu vardır. Birincisi yabancı yatırımcıların ülkeye gelmesidir. Yabancılar hisse senedi alabilir,...

Bir ülkede gelir dağılımını ölçmenin en bilinen yolu, Gini Katsayısı adı verilen bir oranı hesaplamaktır. Bu katsayı 0 ile 1 arasında değişir: 0’a yaklaştıkça gelir dağılımı daha eşit, 1’e yaklaştıkça ise daha adaletsiz hale gelir. Ülkeler arasında gelir eşitsizliğini nasıl karşılaştırabiliriz? Bunun için iki temel yöntem var. İlki, ülkelerin Gini katsayılarını doğrudan karşılaştırmak. Bu sayede hangi ülkelerin eşitliğe daha yakın olduğunu görebiliriz. İkinci yöntem ise ülkeleri gelişmiş üleler ve gelişmekte olan ülkeler olarak gruplandırarak küresel gelirin nasıl paylaşıldığını incelemek. Ülkelerin Gini katsayılarına baktığımızda oldukça çarpıcı bir tablo ortaya çıkıyor. Küresel ortalama yaklaşık 0,33 seviyesinde görünüyor ne var ki bu ortalamanın arkasında ciddi farklılıklar gizli.   (kaynak: (World Bank, Our World in Data: Income Inequalty, Gini Coefficient, 2025): Örneğin, gelir dağılımının en bozuk olduğu ülkeler arasında Kolombiya ve Güney Afrika (0,54) öne çıkıyor. Bun...

Ekonomide parasal sistem ile reel sistem arasındaki klasik dengeyi göstermenin en kolay yolu Irving Fisher’in ünlü miktar teorisi denklemini kullanmaktır:             MV = PQ = Nominal GSYH Burada M para arzını, V paranın dolaşım hızını (yani belirli bir sürede kaç kez el değiştirdiğini), P fiyatlar genel düzeyini ve Q da fiziksel üretim miktarını gösterir. Kısa dönemde V ve Q’nun değişmeyeceği varsayılırsa şu sonuca ulaşırız: Kısa dönemde M artarsa, V ve Q sabit kabul edildiğinde, P üzerinde yukarı yönlü baskı oluşur. Para arzı artışının enflasyon üzerinde olumsuz etkide bulunup bulunmadığını değerlendirmek için para arzı büyümesini yıllık ortalama enflasyon oranı ve reel büyüme toplamıyla (nominal GSYH artışı) karşılaştıran bir denklem kullanılabilir. Burada temel fikir şudur: Eğer para arzı ekonominin nominal büyümesinden daha hızlı artmışsa bu durum enflasyonun yükselmesine yol açmış olabilir. Buna karşılık para arzı nom...

Türkiye’nin uzun süredir çözemediği temel ekonomik sorunların başında enflasyon geliyor. Zaman zaman düşürülüyor gibi görünse de kısa süre sonra yeniden yükseliyor. Demek ki sorun yalnızca enflasyonu düşürmek değil, düşürülen enflasyonu kalıcı hale getirebilmekte yatıyor. Enflasyonla mücadelede ilk kural, onun yükselmesine izin vermemektir. Türk siyasetine egemen olan; “ekonomi büyüsün, canlı kalsın, enflasyon biraz artsa da sonra düşürürüz” şeklindeki anlayış son derece yanlıştır. Çünkü enflasyon yalnızca fiyatların yükselmesi değildir. Aynı zamanda beklentilerin bozulmasıdır. Beklentiler bozulduğunda insanlar gelecekte fiyatların daha da artacağını düşünmeye başlar. Bu beklenti yerleştiğinde enflasyonu düşürmek çok daha zor hale gelir. İkinci önemli konu, enflasyonun kaynağını doğru belirlemektir. Eğer ortada bir talep enflasyonu varsa yani insanlar aşırı harcama yapıyorsa, bunu durdurmanın yolu faizleri ve vergileri artırarak talebi kısmaktan geçer. Buna karşılık sorun maliyetle...