KENDİME YAZILAR

Rezerv, gelecekte kullanılmak üzere saklanan, biriktirilen kaynaklardır. Ekonomi ve Merkez Bankası bağlamında ise brüt rezerv, banka rezervleri, net rezerv ve swap hariç net rezerv gibi kalemlerle ölçülen, dış ödemelerde ve kriz anlarında kullanılmaya hazır dış varlıklardır. Brüt Rezervler: Merkez Bankası’nın sahip olduğu toplam altın, döviz ve diğer uluslararası varlıkların tamamıdır. Net Rezervler: Brüt rezervlerden Merkez Bankası’nın bankacılık sistemine olan bazı yükümlülüklerinin (banka rezervleri) çıkarılmasıyla bulunur. Swap Hariç Net Rezerv: Net rezerv rakamından swap (ödünç alınan/takas edilen) dövizlerin düşülmesiyle elde edilen, ülkenin kendi sahipliği altındaki net dış varlıkları gösteren en kritik kısımdır. Rezerv Para: Küresel ticarette ve merkez bankalarının kasalarında herkesçe kabul gören para birimleridir. Rezerv para olarak kabul edilen paralar; ABD Doları, Euro, Japon Yeni, İngiliz Sterlinidir. Son zamanlarda Çin Yuan’ı da en azından bölgesel rezerv para ola...

Bir iktisatçının sorması gereken ilk sorulardan biri şudur: Ne pahasına? TCMB'nin rezervleri 20 Ağustos itibarıyla 188 milyar doların üzerine çıktı. Bu önemli bir gelişme. Ancak daha önemli soru şu: Bu rezervler nasıl ve ne pahasına birikti? Türkiye'de döviz kurunun kontrollü bir patikada tutulması ile yüksek TL faizi, tasarruf sahibine yüksek bir faiz-kur getirisi fırsatı yaratıyor. TCMB'nin faizi düşürmesi sonrası yıllık TL mevduat faizi yüzde 40 düzeyine gerilemişken vergi sonrası net getiri kabaca yüzde 34 düzeyinde oluşuyor. Kur artışı bunun oldukça altında kaldığında, TL'nin dolar bazında getirisi de son derece yüksek olabiliyor. Basitleştirerek mekanizmayı şöyle özetleyebiliriz: Baskılanmış kur → yüksek TL faizi → yüksek dolar bazlı TL getirisi → dövizden TL'ye geçiş → TCMB'nin döviz alımı → rezerv artışı. Yabancıların bu getiriden yararlanmak için Türkiye’ye döviz getirdiği biliniyor. Türkiye’de yerleşik kişiler ve şirketler de aynı getiriden y...

Merkez Bankası (TCMB), istatistik verilerini yayınlandığı Elektronik Veri Dağıtım Sistemini (EVDS) değiştirdi. Buna göre rezervleri hesaplamakta kullandığımız verilerin yer aldığı tabloların başlıkları ve yerleri de değişti. Bu yazıda yeni EVDS’ye göre rezervleri nasıl hesaplamamız gerektiğini anlatmaya çalışacağız. Öncelikle bu işlemde ulaşılmaya çalışılan tabloyu ortaya koyalım: 1.       TCMB Toplam (Altın + Döviz) Rezerv Verilerini Elde Etmek İçin: TCMB sitesinde EVDS’ye girdikten sonra Tüm Seriler / Ödemeler Dengesi ve Dış İstatistikler / Uluslararası Rezervler (TCMB) / Merkez Bankası Rezervleri Burada Altın (Milyon ABD Doları), Döviz (Milyon ABD Doları) ve Toplam (Milyon ABD Doları) işaretlenip sağ üstteki Ekle (+) düğmesine basılacak sonra sağ taraftaki Tablo Oluştur düğmesine basılarak tablo oluşturulacak. Bu şekilde TCMB’nin istenen tarihteki altın, döviz ve toplam rezervleri elde edilecek. 2. TCMB Net Döviz Rezervleri Verisini Elde Etmek İçin: Tüm Ser...

Merkez Bankası (TCMB) Haftalık Para ve Banka İstatistikleri başlığı altında her hafta brüt döviz rezervlerini ve onun altında yer alan altın ve döviz rezervlerini yayınlar. Bir ülkenin merkez bankasının sahip olduğu rezervler o ülkenin özellikle kamu kesimine ait dış borçların ödenmesinde sıkıntıyla karşılaşılıp karşılaşılmayacağının göstergesi olarak kabul edildiği için yerli ve yabancı analistler tarafından dikkatle izlenir. Brüt rezervler için bankalara ait rezervler de bulunur. Bizim gibi parası rezerv para konumunda olmayan ülkeler için yalnızca brüt rezervlere değil merkez bankasının sahip olduğu rezervlere ve bunlardan merkez bankasına ait olmayan rezerv varlıklar olan swaplar düşüldükten sonra kalan tutara da bakılır. Bu anlattıklarımızdan hareketle TCMB’nin rezervleri şöyle bir tabloda gösterilir. Brüt rezervlerden swap hariç net rezervlere geçişi de şöyle bir denklemle ifade edebiliriz: Brüt Rezervler – Bankalara Ait Rezervler = Net Rezervler – Swaplar = Swap Hariç Net Reze...

Rezervin iki anlamı var: (1) İleride kullanılmak üzere artırılmış, biriktirilmiş, saklanmış şeyler. (2) Yatağında ya da havzasında bulunduğu hesaplanan maden, su, petrol gibi şeyler. Ekonomide bunların ilkini kullanıyoruz. Merkez bankası rezervleri dediğimiz zaman fiilen ya da hesaben merkez bankasında saklanan döviz ve altınları kastediyoruz. Bu dövizlerden dolar, euro gibi her ülke tarafından kolayca alış verişlerde kabul edilen paralara rezerv para deniyor ve merkez bankaları bunları bulundurmaya özen gösteriyor. Çünkü bu paraların ve altının varlığı, ileride çıkabilecek borç ödeme sorunlarını aşmak için, borç verenler veya yatırım yapanlar için bir çeşit garanti olarak görülüyor.   Merkez Bankalarındaki rezervler (ki bunlara resmi rezervler deniyor) hesaplanırken şu denklemler kullanılıyor: Brüt Rezervler = TCMB’nin kendi malı olan döviz ve altın rezervleri + Bankalara ait olup zorunlu karşılık olarak TCMB’de bulunan döviz ve altınlar + Bankaların TCMB’de bulunan mevduatlar...

IMF’nin üye ülkelere tahsis ettiği 650 milyar dolarlık Özel Çekme Haklarından (SDR) payımıza düşen miktarın Ağustos sonuna doğru Merkez Bankası (TCMB) rezervlerine gireceğini ve rezervlerimizin artacağını 10 Temmuz 2021 tarihli yazımda vurgulamıştım ( https://www.mahfiegilmez.com/2021/07/agustos-sonuna-dogru-merkez-bankasnn.html ).  6,3 milyar Dolar tutarındaki SDR Ağustos sonuna doğru geldi ve TCMB rezervlerine girdi. Gelen 6,3 milyar dolar tutarındaki SDR, TCMB’nin 27.08.2021 tarihli Uluslararası Rezervler ve Döviz Likiditesi Tablosunda da gösterildi. Aşağıda bu tablonun ilgili bölümü yer alıyor (Kaynak: TCMB.) Tabloda yer alan 7.731 milyon tutarındaki SDR’ler, IMF tarafından Türkiye’ye tahsis edilen SDR miktarının son durumunu gösteriyor.  Yeni tahsis edilen 6,3 milyar Dolarlık SDR gelmeden önce bu tutar 1.394 milyar Dolar idi. Görüleceği gibi 6,3 milyar Dolarlık yeni SDR tahsisi de hesaplara girince brüt rezervlerimiz yükselmiş bulunuyor. Buna göre aynı tarihte TCMB’nin ...

Özel Çekme Hakları (Special Drawing Rights – SDR) 1969 yılında, üye ülkelerin rezerv pozisyonlarını desteklemek amacıyla,  IMF tarafından yaratılmış olan uluslararası bir rezervdir [i] . IMF, üye ülkelere IMF’deki kotaları [ii] oranında SDR tahsis etmektedir. SDR, üye ülkelerin uluslararası rezervleri arasında kabul edilmekte, üye ülke SDR karşılığında IMF’den para alamasa da SDR’leri teminat gibi kullanarak diğer üye ülkelerden istediği dövizi belirli sürelerle alıp kullanabilmektedir. SDR’nin değeri aşağıdaki sepete göre ve sepetin içindeki para birimlerinin değerlerindeki değişime göre her gün değişmektedir (Kaynak:  www.imf.org ) IMF, bugüne kadar üye ülkelere üç kez (toplamı 318 milyar Dolar) SDR tahsisi yapmıştır. Son yapılan tahsis; Küresel Kriz nedeniyle ortaya çıkan rezerv ihtiyacını karşılamak üzere 2009 yılında yapılan 250 milyar dolar tutarındaki SDR tahsisidir. IMF, Covid 19 salgınının üye ülkelerin rezervlerinde yarattığı erimeleri gidermek, rezervleri takviye e...

Merkez Bankası’nın (TCMB) rezervleri ve onun içindeki altınlar son dönemin en çok tartışılan ekonomik konusu olmaya devam ediyor. Önce TCMB sitesinde yer alan rezerv tanımına bir bakalım (Kaynak: TCMB sitesinde ödemeler dengesi istatistikleri/uluslararası rezervler ve döviz likiditesi/metaveri.) “Resmi Rezerv Varlıkları ve Diğer Döviz Varlıkları: Resmi rezerv varlıkları; döviz varlıkları, parasal altın (tabloda sadece altın olarak geçer), SDR’ler, IMF rezerv pozisyonu ve diğer döviz varlıklarından oluşur. Döviz varlıkları, menkul kıymetler, efektif mevcudu ve depo hesaplarından oluşmaktadır. Döviz varlıkları, yurt içi ve yurt dışı bankalarla yapılan finansal türev işlemleri kaynaklı varlıkları da içermektedir. Menkul kıymetler ise, yurtdışı borsalardan satın alınmış sabit getirili devlet ve/veya hazine tahvillerini göstermektedir. IMF Rezerv Pozisyonu, Türkiye’nin IMF nezdinde bulunan ve her an kullanıma hazır olan yabancı para varlıklarıdır. SDR’ler, IMF tarafından üye ülkelerin kot...