Türk Lirasının Dış Değeri

Bir ulusal paranın yabancı paralar karşısındaki değer değişimini (kayıp ya da kazanç) iki şekilde izlemek mümkün: (1) Herhangi bir yabancı ülke parası karşısında ulusal paranın değer değişimini dönem sonu kurlarını alarak ölçmek. (2) Reel efektif kur endeksi denilen bir yöntemi kullanarak ölçmek.

TL’nin dolar karşısında yıllar itibarıyla ortaya çıkan değer değişimini önce dönem sonu kurlarıyla gösterelim (grafik, TCMB döviz kuru verileri kullanılarak tarafımdan hazırlanmıştır):

Grafik bize TL’nin dolara karşı sürekli değer kaybı içinde olduğunu gösteriyor.

Şimdi de daha teknik bir ölçme yöntemi olan reel efektif kur endeksine bakalım.

TCMB uygulaması açısından, Türkiye’nin dış ticaretinde önemli paya sahip ülkelerin para birimlerinden oluşan sepete göre TL’nin ağırlıklı ortalama değerine nominal efektif döviz kuru (NEK), NEK’deki nispi fiyat etkilerinin arındırılmasıyla oluşturulan ortalamaya da reel efektif döviz kuru (REK) adı veriliyor. TÜFE bazlı REK hesaplaması Türkiye’deki fiyat düzeyinin dış ticaret yapılan 36 ülkenin fiyat düzeylerine oranının ağırlıklı ortalaması alınarak yapılıyor. Burada ülkelere verilen ağırlıklar ülkelerin Türkiye ile olan dış ticaret hacmine göre hesaplanıyor.[i]  

REK hesaplamasında kullanılan formül şöyle:[ii]

Bu formüldeki harflerin anlamları da şöyle: N: Kapsanan ülke sayısı, PTur: Türkiye’nin fiyat endeksi (TÜFE),  wi: i ülkesinin Türkiye’nin REK endeksindeki ağırlığı, Pi: i ülkesinin fiyat endeksi, ei,Tur: TL cinsinden i ülkesinin parasının kuru.

REK eğer 100 ise TL’nin değeri ticaret partneri ülkelere göre tam olması gereken değerdedir. 100’ün üzerindeyse TL değerli, 100’ün altındaysa değersiz demektir. 100’den ne kadar uzaklaşmışsa olması gereken değerden o kadar sapmış olmaktadır.

Aşağıdaki grafik TL’nin yıllar itibarıyla REK endeksi değişimini gösteriyor: [iii]


Buna göre TL, 2010 ve 2011 yılında oldukça değerliymiş, zaman ilerledikçe değer kaybetmeye başlamış ve 60’ın altına kadar gerileyerek aşırı değersiz duruma gelmiş.  

Gerek yalnızca doları esas alarak, gerekse Türkiye’nin en önde gelen 36 ticaret ortağının paralarıyla TL’nin ilişkisini ele alarak baktığımızda TL'nin son dört yılda çok ciddi bir değer kaybı yaşadığını görüyoruz. Bu büyük değer kaybının TCMB’nin döviz satarak kura müdahale etmesine karşın gerçekleşmiş olması dikkat çekicidir.

USD TL kuru ne kadar düşük olursa dolar cinsi GSYH ve kişi başına gelir o kadar yüksek çıkıyor. Bu yolla GSYH ve kişi başına gelir yüksek gösterilmiş oluyor ve bir yanılsamaya dayalı olan bu durum bir başarı göstergesi olarak sunuluyor.  




[i] TÜFE esas alınarak yapılan REK hesaplamasında Türkiye’nin dış ticaretinde önemli olduğu için kapsama alınan ülke sayısı 36. Bu ülkeler şunlar: (1) Gelişmiş ülkeler: Almanya, İtalya, ABD, Fransa, İngiltere, İspanya, Belçika, Hollanda, Japonya, Kore, İsviçre, Avusturya, İsveç, Tayvan, Yunanistan, Çek Cumhuriyeti, İsrail, Finlandiya, Danimarka, İrlanda, Slovakya, Portekiz. (2) Gelişmekte olan ülkeler: Çin, Rusya, Romanya, Polonya, Hindistan, Macaristan, Bulgaristan, Tayland, Kazakistan, İran, Suudi Arabistan, Endonezya, Malezya, Mısır.  

[ii] Kaynak: “Reel Efektif Döviz Kuru Endeksleri"ne İlişkin Yöntemsel Açıklama, TCMB, Veri Yönetişimi ve İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü. 

[iii] Grafik, TCMB REK verileri kullanılarak tarafımdan hazırlanmıştır.


Yorumlar

  1. Şu anda söylenen Dolar/TL kurunun bahsettiğiniz üzere değişik mekanizmalarla baskılanması ve sonuçta enflasyon rakamlarına göre değerli olduğu, ihracat açısından daha da değer kaybetmesi gerektiği noktasında görüşler var. Böyle ise artan döviz kuru, yükselen ihracat ve artan milli gelir üçgeninde kişi başı milli gelir artışının dolar cinsinden ne kadar artacağını aralarındaki korelasyon gösterecek. Ama yine de bu bile kendi içinde çelişkili. Zira artan dolar kuru, yükselen emtia fiyatları ve enflasyon süreci ile gelir dağımı adaletsizliği, artan cari açık ve diğer olumsuzluklarla beslenmeye devam ediyor. Sonuçta neresinden tutarsanız , bir kısmı elde kalıyor. teşekkürler

    YanıtlaSil
  2. Değerli okuyucular google'da aratın, bakın ve yüzleşin: Real Broad Effective Exchange Rate for (Estonia, Romania, USA, Euro Area, USA...) Biz hariç herkes yukarıya gitmiş, uzun vadede. Teşekkürler yazı için tekrardan hocam, süpersiniz.

    YanıtlaSil
  3. Hocam yeni kitabınız ne zaman satışa başlar?
    Bu yıl roman tarzında da yeni bir eseriniz çıkacak mı?
    Siz yazdıkça aydınlanıyoruz hocam.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yeni Ekonomi adlı kitabım bugün baskıya girdi sanırım haftaya raflara gelir. Bir roman üzerinde çalışıyorum ama ne zamana yetişir bilemiyorum. İlginize teşekkür ederim.

      Sil
    2. hocam bütün kitaplarınızı aldım

      Sil
  4. ''USD TL kuru ne kadar düşük olursa dolar cinsi GSYH ve kişi başına gelir o kadar yüksek çıkıyor. Bu yolla GSYH ve kişi başına gelir yüksek gösterilmiş oluyor ve bir yanılsamaya dayalı olan bu durum bir başarı göstergesi olarak sunuluyor.'' Son paragrafı biraz açabilir misiniz? Neden böyle oluyor?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Cari fiyatlarla GSYH piyasadaki bütün mal ve hizmetlerin yine piyasadaki satış fiyatıyla hesaplanıyor. Diyelim ki sadece ekmek ve peynir üreten bir ekonomi olsun. 1000 adet ekmek üretiliyor ve piyasa 10 TL'den satılıyor, 100 Kg peynir üretiliyor ve piyasada kilosu 100 TL'den satılıyor olsun. Bu durumda GSYH = (1000 x 10) + (100 x 100) = 20.000 TL. Yani bu ekonomide cari fiyatlarla GSYH 20.000 TL demektir. Diyelim ki bu ekonomide yıllık ortalama USD/TL kuru da 20 TL olsun. Bu durumda bu ekonomide dolar cinsinden GSYH (20.000 / 20) = 1.000 USD olur.
      Şimdi diyelim ki kuru baskıladık ve 1 USD = 20 TL yerine 1 USD = 15 TL seviyesine düşürdük. Bu durumda dolar cinsinden GSYH (20.000 / 15) = 1.333 USD çıkar.
      Şimdi bu ekonomide 100 kişi + 10 da sığınmacı olduğunu ve sığınmacıların üretiminin GSYH'ye katıldığını ama sığınmacıların nüfusta sayılmadığını varsayalım. Bu durumda kişi başına gelir (1.333 / 100) = 13.33 USD çıkar. Sığınmacıları katarsanız (1.333 / 110) = 12.11 USD çıkar.

      Sil
    2. Mahfi Bey, Avrupa ülkeleri ve ABD'de GDP per capita (kişi başı milli gelir) hesaplanırken yasal sığınmacılar(vatandaş olmayanlar) dahil ediliyor mu? Yoksa bu hesaplama bize mi özgü?

      Ör:2022 yılı verilerine göre Almanya'da vatandaş olmayıp yasal oturum izni bulunan kişi sayısı 13,383,910. (https://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Germany/Foreign Nationals in Germany ).
      Almanya kişi başı milli geliri hesapladığında GSYH'i toplam vatandaş sayısına mı , yoksa vatandaş+yasal göçmen sayısına mı bölüyor?

      Sil
    3. Cevap için teşekkür ederim. Anladım, dolar baskılanıp düşük gösterilince ve sığınmacılar da üretime katıldıkları halde toplam nüfus içerisine katılmayınca bu şekilde gerçek olmayan verilerle bizi kandırıyorlar demek ki.
      O halde dolar baskılanmasa ve serbest bırakılsaydı belki de 35'i bulacaktı. Buna rağmen 32 ile rekor kırmış vaziyette.
      Peki hocam dolar nasıl baskılanıyor? Merkez Bankası dolar satmaya devam mı ediyor yoksa baskılamanın başka yolları da var mı?

      Sil
  5. Hocam selamlar,

    Asagidaki yorumunuzun matematiksel aciklamasi paydanin 0'dan dusuk olmasi diye dusunuyorum ancak mantiga oturtamadim. Rica etsem bu analizinizi detaylandirabilir misiniz?
    ""USD TL kuru ne kadar düşük olursa dolar cinsi GSYH ve kişi başına gelir o kadar yüksek çıkıyor. Bu yolla GSYH ve kişi başına gelir yüksek gösterilmiş oluyor ve bir yanılsamaya dayalı olan bu durum bir başarı göstergesi olarak sunuluyor. "

    Hataliyim sanirim ama ben su sekilde bir yorum yaptim ve aciklamaniza muhtacim. 1TL = 0.2 USD oldugunu varsayalim. Ekonomimizin degeri 100 TL olarak olculdugunde USD cinsinden GSYH 20 USD olur. Simdi kur daha da degersiz hale gelsin ve 1 TL= 0.02 USD olsun. Ekonomim yine 100 TL gerceklesirse USD_GSYH bu sefer 2 USD olararak gerceklesir.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bu metindeki hesap TL/USD olarak yapıldığı için kafanız karıştı.
      Bir üstteki açıklamaya bakabilirsiniz.

      Sil
    2. Değerli yazınıza teşekkürler Sn. Hocam. Arkadaşlar formülün paydası (gerçek değerden) küçük alındığı için, netice (gerçek değerden) büyük çıkıyor.

      Sil
    3. Aynı şeyi söylüyorsunuz , kurun baskılanmış ( düşük tutulmuş ) hali örneğinizdeki 1TL=0,2USD dir. Bu da gsyh değerini 20USD ( olması gerekenden yüksek ) olarak çıkmasına neden olur.

      Sil
  6. Hocam enflasyona bakarsak aslında değer kaybetmiyormu

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. İkisi de afaki rakamlar olduğu için net bir şey söylemek zor.

      Sil
  7. Yazınız için teşekkürler, TÜFE verisinin gerçeği yansıtmadığının yaygın kabul gördüğü bir ortamda bu REK hesabının da pek sağlıklı olmadığını düşünüyorum, saygılar

    YanıtlaSil
  8. Sürtünmesiz ortamda serbest düşme, bakalım nereye kadar düşer. Elinize, kaleminize sağlık.

    YanıtlaSil
  9. Küresel tefeciler faizin daha da artırılmasını istiyor.Döviz kuru da öyle.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bu dediğiniz yanlış ekonomi politikası uygulayıp enflasyonu % 67'lere çıkaran iktidarların dış güçler bahanesidir.

      Sil
    2. Yanlis politika uygulanmiyor. Uygulanan politika, politikayi uygulayan poliikacilar ve cikarlari icin gayet dogru. Bunun farkinda degil misiniz? Farkindaysaniz niye yanlis diyorsunuz?

      Sil
    3. Ne diyelim? Farkındayız ama yaptığınız yanlış değil mi diyelim? Bir insanın farkında olarak yanlış yapması onun yanlış yapmadığı anlamına mı gelir?

      Sil
    4. Bank of America, J.P Morgan, v.s. ne faiz oranı istediler ise oldu. Şimdi sıra döviz kurunda.Bu ekonomi yönetiminin eli mahkum. Yaşayarak göreceğiz.

      Sil
  10. sonuç akp nin üretimle büyüme başarısız oluyor biz tüketimle büyüyeceğiz düşüncesi ve 23 yıl boyunca üretimi yok edip tüketimle büyüme çalışmaları çöp değerindedir
    Asgari ücret ve emekli maaşı 23 yıl boyunca altına karşı aşırı derece erimiş alım gücü yok olmuşdur GYSH artışı olduğunu açıklayarak halk kandırılamıyor maalesef herkes altın hesabını yapıyor.

    YanıtlaSil
  11. 1 dolar = 1 YTL olsun ve hiç değişmesin , sonuç ne olur ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Dövize hücum olur, sanırım ilk gün değilse ikinci gün batarız.

      Sil
  12. Hocam benim anlamadığım ortak görüş TL'nin olması gerektiğinden daha değerli bir para haline gelmesi değil mi? Bu para birimi eflasyona göre daha az değer kaybetti sonuçta. Ve sabit kur rejiminde olduğumuz için değeri sabit gidiyor ve para değerli hale geliyor. Ülke turizim acısından da pahalı hale geldi. Kişi başına gelir dolar bazında yükseldi. Fakat REK'e göre para birimimiz değersiz çıkıyor bu nasıl olabilir? REK'in hesabı TUİK'nin manipulatif rakamlarında dolayı mı böyle gözüküyor. Cevaplarsanız sevinirim.

    YanıtlaSil
  13. Hocam verdiğiniz değerli bilgiler için çok teşekkürler. Merak ediyorum, battık demeye sadece bir tık uzakta mıyız yoksa battık da herşey normalmiş gibi mi davranıyoruz?

    YanıtlaSil
  14. Emegineze saglik hocam..ben yılarca bir malı alırken satarken doviz cinsi fiyatiyla degerlendiridim...size şu kadar söyleyecegim...2014 de bin dolara aldgim ayni marka buzdolabı ayni ozeliklere ayni hacime sahip ayni marka suan bin sekizyuz dolar..aslında burda çarpıklık ortada zaten kur fiyatı yanliş olunca enflasyon enflasyon yanliş olunca...tavukmu yumurtadan yumurtami tavuktan gibi kısır saçma bir döngüye girdik...ben şoyle düşünüyorum...tren raydan çiķtı yanmı yatar sürüklenirmi Allah a kaldı işimiz..fizik kurallarına kafa tuttmanın cezasını bedel ödemeden fakirleşmeden refahimzdan kısılmadan atlatmak mümkün degil..nitekim herkes bulundgu vagona veya koltuga göre az ama cok hasar alacak..inşallah yanılırım.ülkem adına cok endişeliyim..saygilarsaygı deger hocam.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yanıldığınızı söylemeyi çok isterdim ama yanılmıyorsunuz.

      Sil
  15. SAYIN HOCAM,SADECE DOLAR DEĞİL,EURO,STERLİN,JAPON YENİ,DİNAR ,RİYAL TÜRK LİRASI KARŞISINDA DEĞERLENIYOR.ÜLKELER ARASI DEĞİŞKENLİK GÖSTERMİYOR.HER 10 YILDA BİR EKONOMİK KRİZ,ONLARCA HÜKÜMET BAŞBAKAN,3 YILLIK 5 YILLIK EKONOMİ PROĞRAMLARI,ENFLASYON,ZAM.EN AZ 50 YILDIR BU KISIR DÖNGÜYLE BU HALK YAŞAMAYA ÇALIŞIYOR.SAYIN HOCAM,BİZ 50 YILDIR NEREDE HATA YAPIYORUZ.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Nerede doğru yaptığımızı araştırsak daha az yoruluruz muhtemelen.

      Sil
  16. Yazının başındaki TL/US Kuru grafiğini doksan derece sola çevirip TL'nin aslında nasıl da uçtuğunu iddia etseniz bu Türkiye'de seçim kazanmaya yeter! Korkarım hep gelen gideni aratacak ve bu sarmaldan hiç çıkamayacağız

    YanıtlaSil
  17. Hocam,
    Kur baskı altında , REK TL nin en degersiz zamanlarda olduğunu gösteriyor .
    "Bu ne yaman çelişki " böyle.
    Saygılarımla,

    YanıtlaSil
  18. Hocam baskılanmamış USD/TRY değerini nasıl hesaplarız TCMB baskılanması başladığı tarihden itibaren tuik/enag enflasyonları kadar USD/TRY değer kaybı nı bulsak baskılanmamış tuik/enag a göre 2 farklı USD/TRY değeri buluruz açıklanan GYSH TRY değerini baskılanmamış USD/TRY ye bölersek daha gerçekçi GYSH buluruz T.C. vatandaşı dışındakileri de hesaba katarsak kabaca (- (30%-60%))kadar GYSH nin düşmesi gerekiyor

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bunu hesaplayabilmek için önce gerçek enflasyonu bilmek sonra da MB yılbaşından bu yana 15 milyar dolar satmasaydı dolar kuru ne olurdu sorusunu yanıtlamak gerek.

      Sil
  19. Yani 50 lira civarı dolar kuru bugün için bu endeksi 100 noktasına getirebilir. Yanlış mı?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Tam tersi, kurun 18 - 19 TL dolay9nda olması gerekir bu dediğinizin olması için

      Sil
    2. Hesapta bir hata var bu durum da. Yada hesaba girilen bilgilerde.

      Sil
  20. Hocam klasik ekonomi kabulleri dışında özellikle 2018den beri Türkiye’nin izlediği politikaları ve bunun sonuçlarını anlattığınız bir kitap yazmayı düşünüyor musunuz? Yeni kitabınız ne kadar bu alanla ilgilidir? Teşekkürler….

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yeni kitabım bu dediğinizi anlatma çabasını temsil ediyor.

      Sil
  21. Hocam başarısızlığa övgü kitabınızı okudum gençlik yıllarınızi ve hayatınızın büyük bir bölümünü çalışmakla geçirmişsiniz birçok insan çalışmaktan nefret ediyor sizin çalışmanızdaki motivasyon kaynağı nedir şimdi dönüp baktığınizda iyi ki bu kadar çalışmışım diyor musunuz

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merak ve eksik bulma. Ben sistemlerin nasıl çalıştığını, nerede aksadığını ve nasıl düzeltilebileceğini merak ediyorum. Onu anlamaya ve anlayınca da paylaşmaya çalışıyorum.

      Sil
  22. " Herkes gider Mersine biz gideriz tersine " durumu söz konusu..Kasırga kapıda. Yazınız için sağolunuz.

    YanıtlaSil
  23. Bugün Almanya' da etin kilosu kaç Euro ? Bunun cevabına göre cevap vermek lazım. Türk lirası aşırı değersizdir.En fazla kasim sonuna kadar bu aşırı satilmislik sürdürülebilir.

    YanıtlaSil
  24. Hocam yapısal reformu kim yapar?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yapısal reformların bir bölümü yeni yasal düzenleme gerektirir onları hükümet teklif eder meclis yasa çıkarır. Ama bir bölümü (mesela Merkez Bankasının kararlarına karışmamak gibi) bir düzenlemeye değil uygulamayı değiştirmeye bakar. Onları da yine siyasal iktidar uygular.

      Sil
  25. Reel kur endeksi boyleyse neden cari fazla vermiyoruz?

    YanıtlaSil
  26. Emeğinize sağlık hocam bizim ülke olarak sağlam bir dayak yiyip fakirleşmemiz sonra küllerimizden tekrar doğmamız lazım

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Neden, hak eden deği de herkes dayak yiyor?

      Sil
  27. Türkiye'de enflasyon yıllardır TÜİK tarafından olduğundan düşük hesaplanıyor. Enflasyon çok önemli bir parametre, bu sayede milli gelir olduğundan yüksek çıkıyor, ücret artışları ve kira artışları olması gerekenden daha düşük yapılıyor. Reel efektif kur endeksi 2003 yılı baz (100) alınarak hesaplandığı için enflasyon hesaplarındaki manipülasyon REK hesaplarına birikimli olarak yansıyor ve böyle sırıtıyor. TUROB istatistiklerine göre 2023 yılı sonu itibarı ile Türkiye'de ortalama oda fiyatları Euro bazında Avrupa ortalamasından daha yüksek...Yani TL şu anda aslında aşırı değersiz değil, tersine olması gerekenden daha değerli...

    YanıtlaSil
  28. Hocam elinize sağlık, Allah ile aldatan rakamlarla niye aldatmasın!? Fıstık gibi cahili aldatıyor! %60 da fıstık gibi inanıyor! Ne diyelim “altta kalanın canı çıksın” inanın Umurumda değil! Verdin ‘yetkiyi’ yaşa etkiyi!

    YanıtlaSil
  29. Milli gelirin cari fiyatlarla yüksek çıktığını yazdınız, peki genelleme yaparsak USD nin olması gereken değerinin asgari ücretin 380 USD ye geldiği nokta diyebilir miyiz?
    Teşekkürler hocam.
    Saygılar.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bunlar tek tek alındığında doğru görünür ama genel olarak bakılması gerekir.

      Sil
  30. Mustafa Çelik13 Mart 2024 08:43

    Hocam,
    Yazılarınızı ve twitlerinizi takip ederim.
    Yorumlarda tane tane GSMH ve per capita income ve göçmenlerin etkisini güzel anlatmışsınız, teşekkürler.
    Merkez bankası bu günkü koşullarda enflasyonu düşürmek için reel faiz vermek durumunda mıdır?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kesinlikle. Aksi taktirde tasarruf sahibi cezalandırıp borç alanı ödüllendirmiş olursunuz. Ki bu durumda kimse ek tasarruf yapmak istemez herkes kredi kullanıp harcama yapmaya yönelir.

      Sil
  31. mahfi bey fitch 12 sene sonra Ülkemizin notunu artırdı. yorumunuz olacak mı? tlnin değerini artıracak bi sürecin başında olabilir miyiz?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ekonomi kötüye gidiyor diyorsunuz ama Fitch kredi derecemizi yükseltiyor.

      Burada bir çelişki yok mu Mahfi bey?

      Sil
    2. Hayır yok. İyiye giden bir ekonominin CDS primi artmaz. Bizimki arttı. Fitch meselesine gelince orada İsveç etkisi olduğu kanısındayım.

      Sil
    3. ortodoks politikalara yöneldiğimiz dönemde (yazdan itibaren) Ülkemiz cds primi istikrarlı bir şeklide düştü: 4 Temmuz 2023te 485ti, şuan 307. sonunda da not artırımı geldi. yabancıların Ülkemize bakışı (isveç meselesi dahil) değişmiş olabilir mi? yabancı gelirse tl reel değerlenebilir.

      Sil
  32. Ölçü aracı(Tüik verileri) hatalı ise (ki hatalı) ölçülen değerler de yanlıştır.Dolayısıyla usdtry kurunun olması gereken gerçek değeri bilimsel olarak hesaplanamaz.(Belki ENAG verileri ile olabilir).Tüik yöneticilerinin dediği gibi HİSSEDİLEN ENFLASYON diye bir kavram var ise HİSSEDİLEN DOLAR KURUda vardır.Millette bunu hissetti ki döviz almak için kuyruk oldu.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Şimdi;Tüik verilerinin yanlış ENAG verilerinin doğru olduğunu kabül ederek kabaca usdtry nin olması gereken fiatı bulmata çalışalım.REK e göre TL değersiz yani kabaca Usdtry 19,2 TL olmalı.Bunu adil değer olarak alır isek;Son 3 yılda Tüik ve ENAG verileri arasında 150 puanlık fark oldugunu kabül eder isek.Olması gereken dolar kuru=19,2x2,5 o da=48TL olarak ortaya çıkar ki, buna da hissedilem dolar kuru diye biliriz ):

      Sil
  33. Mahfi Bey, sorumu atlamış olabilirsiniz diye tekrar gönderiyorum.
    Avrupa ülkeleri ve ABD'de GDP per capita (kişi başı milli gelir) hesaplanırken yasal sığınmacılar(vatandaş olmayanlar) dahil ediliyor mu? Yoksa bu hesaplama bize mi özgü?

    Ör:2022 yılı verilerine göre Almanya'da vatandaş olmayıp yasal oturum izni bulunan kişi sayısı 13,383,910. (https://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Germany/Foreign Nationals in Germany ).
    Almanya kişi başı milli geliri hesapladığında GSYH'i toplam vatandaş sayısına mı , yoksa vatandaş+yasal göçmen sayısına mı bölüyor?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bildiğim kadarıyla vatandaş + göçmen sayısına bölünüyor.

      Sil
    2. Hayır Mahfi Bey,
      Almanya 2023 GDP : 4.4 trilyon USD
      Nüfus :84 milyon(2022)
      GDP per capita:52.800 USD
      Yani nüfusa bölüyorlar, 13 milyonu aşkın yasal göçmen dahil edilmemiş hesaba.

      Sil
  34. Sn.Hocam,çok net izah etmişsiniz.
    Ölçümü yapılacak bir değeri doğru tespit etmek için,öncelikle ölçü aletinin kalibrasyonu doğru yapılmalı,bu her alanda böyledir.Bizde ekonominin ölçü aleti de $ kurudur.
    ABD yıllık enflasyonu %3.2 ,Türkiye Şubat yıllık TÜFE 67.57 olarak gerçekleşti.$/TL’nin gerçek değeri için iki ülke enflasyonu arasındaki farkla güncel $ kurunu oranlarsak 52.60 TL gibi bir tutar çıkar.Bu bugün için en iyimser hesapla oluşan değerdir.
    Türk Lirası değer kaybettiği halde döviz kurunun ucuz kalması,ülkenin son 3 yılda döviz bazında pahalılaşması gibi soruların cevabı hatalı kur değeridir.İnsanların neden dövize koştuğunu da buradan anlayabiliriz.Yarı fiyatına ne satılsa almak için kuyruk olur,tıpkı et kuyrukları gibi.
    Biz ölçü aletinin ayarını Aralık 2021’de bozduk,bunun içindir ki,hangi hesabı yaparsak yapalım sonuçlar hep yanlış çıkıyor, problem çözülemiyor.Saygılarımla,Fatih Gülşen

    YanıtlaSil
  35. grafik neden 2010'dan başlıyor. :)))

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. 2002'den başlasa bu kez niye 2002'den başlıyor diyecektiniz sanırım.

      Sil
    2. 2001 krizinden sonra senelerce tl dolar karşında değer kazandı. 2010'a gelindiğinde tl haddinden fazla değerliydi. 2010 çıpa almak gerisindeki sürece işaret etmemek yazınızın bir algı oluşturmak için yazıldığını ortaya koyar.

      Sil
  36. Peki hocam Reel efektif kur endeksi ideal olarak nerede durmalı?

    YanıtlaSil
  37. Mahfi bey teşekkürler. REK hesabında doğru olmadığını bildiğimiz TUFE endeksinin kullanılması yanıltıcı olmaz mı?

    YanıtlaSil
  38. Hocam size katılıyorum Turk lirasının değeri konusunda maalesef değeri her geçen zaman düşüyor. Yalnız bazı yorumcular Türk lirasının aşırı değerli olduğundan bahsediyor bunu neye dayanarak söylüyorlar anlamış değilim...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. İhracatçı ve turizm geliri elde edenler TL ne kadar değersiz olursa o kadar iyidir görüşündeler, oradan geliyor.

      Sil
    2. Doğru ama bunu hiç anlamam. Sizin pazarınız, katma değeri yüksek ürününüz ve kabiliyetli ihracatçınız yoksa döviz kurunun yükselmesi ne işinize yarar ki. Kurdaki yükselme talep enflasyonu bakımından fiyat istikrarına katkı sağlıyor ama maliyet enflasyonu açısından sonuçta yine fiyatları yükseltiyor. Ücretlerde yeteri kadar artış olmayınca yine talep artmasa da bu kez az kişi elinde biriken paranın faizi artıyor ve yine maliyetleri artırıyor. Sonuçta üretim, hem talep, hem yatırım hem de hammadde bulamadığı için azalıyor, istihdam düşüyor ve o da yine talebi azaltıyor. Olumsuz bir sarmal bu. Güncel talebi canlı tutan ise yine enflasyonun kendisi. Varlık fiyatlarıyla ürün fiyatları arasındaki marj açıldıkça hem tüketici hem de üretici yorulacak ve çarklar bir gün duracaktır. Aslında kurun yükseltenler ülke varlıklarını ucuzlatıp el koyma niyetleriydi. Ancak vatandaş uyanık davrandı ve varlık fiyatları yükseldi. Ancak bu da kar etmediğini gören Ortadoğulu Fonların düyunu umumiye gibi ülkenin yeraltı ve yerüstü varlıklarına el koydukları günün gelmemesini ümit ediyorum.

      Sil
  39. Para kaydi oldukça basmasj kolay olur. Ciddi bir parasal genişleme var. Olmayan bir değer fiktif olarak yaratılıyor. Dışarıdan kazanmak yok ama satın alma gücündeki düşüş de dışarıdan satın almaya ket vurmuş durumda. Bu ise kurun artmasına engel oluyor. Akaryakıt fiyatlarıyla kurun değerini takip edebilirsiniz. Yani pek bi değişiklik yok gibi. Hatta petrol fiyatlarındaki düşüşlerden de bağımsız olarak devam ediyor. Para arzındaki yükselme halka inmiyor. Böylece gıda fiyatları da o kadar ciddi artmıyor. Buradaki ciddi bir fwrk kamu -özel ücret farkı. Kamu personeli ise tutumludur ve üretime değil de varlık piyasasına dönerler. Kişibaşı gelirin gsyh üzerinden hesaplanması hata. Bu arada kamu müteahhitlerine ödemelerin kur karşılığı tl yapıldığına eminim. Bu da finans piyasasına para yaratma olarak dönüyor. Bence burada esas oyun para sahipleri üzerinden oynanıyor. Onlar daha çok aldatılıyor. Faizkerle daha fazla uyutamazlar. Seçimde iktidar başarı gösteremezse, ekonomi patlar. Faizler kurtaramaz. Döviz de bulamayınca uzaya doğru uçarız.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yapısal reformlara başlamadan ne yapsak boş.

      Sil
  40. Türkiye’nin dış ticaretinde önemli olduğu için kapsama alınan gelişmiş ülke grubunda İSRAİL'in olmasını, Gelişmekte Olan ülkeler grubunda ise Mısır ve İran varken Irak'ın bulunmamasını garipsedim.

    YanıtlaSil
  41. Yakında yayınlanacağını duyurduğunuz "Yeni Ekonomi" kitabınız bir ders kitabı mı Mahfi bey? İsmi böyle bir çağrışım yaptığı için sordum.

    İktisat eğitimi almamış benim gibi okuyucularınızın anlayabileceğini düzeydemi hazırladınız?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Hayır bu bir ders kitabı değil. 21. yüzyılın değişen koşullarına uymayan mevcut ekonomi teorisini eleştiren ve onun yerine yeni bakış açıları geliştirmeye çalışan bir kitap.

      Sil
  42. Hocam dolar alınır mı? Net bir yanıt??

    YanıtlaSil
  43. Hükümetin yapması gereken çok basit: Aracıyı aradan çıkarmak. Yani ülke kaynaklarını doğrudan dağıtımını sağlamak. Ekilmeyen tarım arazilerini sahibinden alıp teşviklerle beş yıl ekene devir taahüdüyle vermek. Hayvancılıkla uğraşana artan hayvan sayısı başına ilave teşvik karşılığı desteklemek. Yeni mezunlara kendi mesleğinde girişimcilik teşviği vermek, işyeri kirası desteği vermek, işyeri kiralarına sınır getirmek, işyeri elektrik, su giderlerine ortak olmak, patentlere prim vermek, özellikle ihracatta pazarlama becerisi kazandırmak, yeni iş fikirlerine girişimci kredisi sağlamak, emlak piyasasını kontrol altına almak gibi adil ve eşit uygulamalarla piyasaya düzen getirmek. İş davalarını hızlandırmak. Artan oranlı kurumlar vergisi getirmek. Fiziksel varlıklarıyla üretime katılanlara teşvik vermek. TÜKETİM EKONOMİSİNİ ÜRETİM EKONOMİSİYLE DESTEKLEMEK ŞART.

    YanıtlaSil
  44. Bir hocanın en önemli vasıflarından biri bilgi birikiminin yanında bilgiyi anlatabilme becerisi diye düşünüyorum. Hocam çok teşekkür ederim sayenizde detaylı bilgilere oturduğumuz yerden basit bir çaba göstererek ulaşabiliyoruz ve usta anlatımınız sayesinde de anlayabiliyoruz.

    YanıtlaSil
  45. 100 dolara Amerika'da bakkal alışverişi ile dolan sepet 100 dolara Türkiye'de bakkal alışverişindeki sepetten daha büyük. Hesapa kitaba girecek veriler, enflasyon vs. uydurma. Amerika, İsviçre Türkiye'den ucuzsa burada açık bir terslik var. Düzeltme geldi mi herkesi titretecek.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. EUROSTAT a göre 2022 yılı için Almanya'da 110 euro' ya dolan bir sepet Türkiye'de 36 euro karşılığı TL ile doluyor. (2023 daha açıklanmadı)

      Sil
    2. İsviçre buradan ucuz değil. Doğrudur orada 110 Euroya dola bir sepet burada 36 Euroya doluyor ama orada kişi başına gelir 100 bin dolar, Türkiye'de 13 bin dolar.

      Sil
    3. karşılaştırmada ölçek olsun diye belirteyim. Almanya 2022 kişi başı gelir 46.000 dolar , Türkiye 10.600 dolar. euro/dolar parite 1.02

      Sil
  46. Hocam, son paragraf TL’nin değer kaybettiği gerçeğini anlattığınız diğet paragraflarla çelişmiyor mu? Kişi başına GSYİH yüksek çıkması TL’nin değerli olması ile ilgili değil, mültecilerin hesaba katılmaması ve TL’nin olması gerekenden değerli tutulmasından kaynaklı demiştiniz.

    YanıtlaSil
  47. Mahfi Bey

    bir okurunuzun "REK hesabında doğru olmadığını bildiğimiz TUFE endeksinin kullanılması yanıltıcı olmaz mı?"
    sorusun cevaben
    Olur ama başka çare de yok. yazmissiniz...
    bir baska okurunuzun...
    "bazı yorumcular Türk lirasının aşırı değerli olduğundan bahsediyor bunu neye dayanarak söylüyorlar?" sorusuna cevaben
    İhracatçı ve turizm geliri elde edenler TL ne kadar değersiz olursa o kadar iyidir görüşündeler, oradan geliyor.
    yazmissiniz...
    gectigimiz gunlerde yurtdisindan ekonomi finans uzmanlarinin
    Dolar adil degerinin 20-22 Tl araliginda olmasi yonunde goruslerini okuduk
    onceki MB guvernoru Gaye Hnm faiz oranlarimiz yeterli demisti
    Dun Bakanimiz Sn.Mehmet Simsek bey de TL degerlenecek neden Vatandaas dovize altina yoneliyor anlamiyorum dedi
    TUIK verileriyle hesap yapinca boyle sorularin ve uzman yorumlarinin yonetici yonlendirmelerinin olmasi dogal...
    REK hesaplanirken Diger tum girdilerin dogru oldugu varsayimiyla
    TUIK ENAG TUFE verileri arasinda kaydedeger farklarin olusmaya basladigi 2020 yilini baslangic kabul ederek iki veri setini kullansak bunlardan hangisi daha gercekcidir ve bugunki durumu temsil eder ?
    TUIK TUFE veri seti
    2020:14,60... 2021:36,08... 2022:64,27... 2023:64,77... 2024 ilk 2 ay: 11,54
    ENAG TUFE veri seti
    2020:36.73... 2021:82,81... 2022:137,55... 2023:121,98... 2024 Ocak:9,38... Subat:4,32
    2020 = 100 kabuluyle bugün
    TUIK TUFE: 470 ENAG TUFE: 1.485
    1- once REK i dikkate almadan
    TCMB 01.01.2020 Dolar kuru 5,95 Tl/$ degerini enflasyondan arindirarak;
    TUIKe gore 5,95 x 4,7 = 28 Tl/$
    ENAGa gore 5,95 x 14,85 = 88Tl/$
    degerlerini elde ettim...
    TL andaki 32,20TL/$ kuru ile cikan degerleri karsilastirinca ;
    TUIK e gore 28/32,20 = %87 ile adil degerinin altinda,
    ENAG a gore 88/32,20=%273 ile adil degerinin cok ustundedir...
    2- REK icin
    TCMB Subat sonu REK degeri 58,55 olarak verilmistir
    formuldeki bolunen deger TUFE yi
    getigimiz 4yil 2ay icin TUIK TUFE yerine ENAG TUFE kullanirsak;
    REK x ENAG TUFE / TUIK TUFE
    REK ENAG... 58,55 x 1485 / 470 = 185 degeri ile
    adil kur 32,20 x 1,85 = 60Tl/$
    bu hesabi son 4yili tek kalemde duzelttigim icin bir fikir vermesi amaciyla yaptim
    yorumum:
    ENAG siyasi kaygilari olmayan, enflasyon degeri hesabinda degerlerle oynama amac ve beklentisi olmayan bir olusum...
    TUIK manipulatif veriler yayinlayan fiyatlari nerden topladigini aciklamaktan kacinan bir kurum
    ENAG a guvenebiliyorum...
    128Mlyr $ yakildi efsanesinin Bloomberg int e gore bugunlerde 240 Mlyr $ a ulastigi
    net brut rezervlerin de tukenme yolunda oldugunu dikkate alinca
    2024 Yerel secim sonuclarindan bagimsiz
    once 8 siddetinde deprem gibi bir devaluasyon arkasindan tsunamiyi andiran bir enflasyon ufukta gorundu diyebiliyorum
    Saygilar

    YanıtlaSil
  48. Hocam öncelikle selamlar. REK hesaplanmasında geçerli ülke sayısı hala 36 olarak mı geçiyor? Yazımın sonunda paylaşacağım linkteki yer alan ülke sayılarında 60-52-36 sayıları geçiyor. REK hesaplanması konusunda kafamda soru işaretleri oluştu. Bu konuda beni aydınlatır mısınız?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Alınan baza göre ülke sayısı değişiyor.

      Sil
  49. Hocam selamlar. Tüfe bazlı REK hesaplanırken hesaplamaya dahil edilen ülke sayısı, size yazımın sonunda paylaşacağım linkte 60-52-36 olarak ifade edilmiş. Bu konu hakkında bir çalışma yürüteceğimden dolayı size danışmak istedim. Yardımcı olursanız çok sevinirim.

    https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/02713545-8428-49ab-a9d9-0f770895d513/REERMetaveri.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-02713545-8428-49ab-a9d9-0f770895d513-n.VviuQ

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/02713545-8428-49ab-a9d9-0f770895d513/REERMetaveri.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-02713545-8428-49ab-a9d9-0f770895d513-n.VviuQ

      Sil
  50. Değerli hocam, bu yazınız ve diğer yazılarınız, benim gibi ekonomik kavram ve verilere uzak olan ancak olayı anlamak isteyenler için çok faydalı oluyor. Zaman ayırıp bizleri bilgilendirdiğiniz için çok teşekkürler.

    YanıtlaSil
  51. TL'nin RER değeri tarihi diplerdeyse ve faiz oranları son 3 yıla göre oldukça yüksek seviyede ise hala RER endekse göre daha aşağılara gelmesini beklemek mantıklı mı? Ben buradan dövizimi satar %50 aylıktan mevduatımı bağlarım, yıllık bileşiğim nette %59.33 olur.

    YanıtlaSil
  52. Hocam TÜFE bazlı hesaplamada 60 ülkenin ağırlığı mı baz alınıyor?

    YanıtlaSil

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Lozan Antlaşması 2023'de Bitecek, Biz de Madenlerimizi Çıkarabileceğiz!

Paradan Para Kaybetme Dönemi

Kapitalizm