7 Mart 2012 Çarşamba

Sanayi Üretimi ve Kapasite Kullanımı Nasıl Ölçülür?


Sanayi Üretim Endeksi, sanayi sektöründe yer alan kuruluşların üretimlerindeki değişimi gösteren bir endekstir. TÜİK tarafından 2005 yılı üretimi 100 olarak alınmak suretiyle, her ay 4850 işyerinden Aylık Sanayi Üretim Anketiyle derlenen verilere dayanılarak hesaplanmaktadır. Her ay bu endeksteki değişimlere göre sanayi üretimindeki artış ve gerilemeler ölçülmektedir. Örneğin 2005 yılında 100 olan toplam sanayi üretim endeksi 2011 Aralık ayı 141,2 olarak açıklanmıştır. Buna göre sanayi üretimi 2005’den bu yana yüzde 41,2 oranında artış göstermiştir. Kasım ayında endeks 126,7 idi. Buna göre 2011 yılı Aralık ayında aylık olarak sanayi üretimi yüzde 11,4 oranında artış göstermiştir.

Türkiye’de sanayi sektöründeki kuruluşlar üç alt sektörde sınıflandırılmış bulunuyor. Bu alt sektörler ve toplam üretim endeksi içindeki ağırlıkları şöyledir: (1) İmalat sanayi sektörü (yüzde 85,85), (2) Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretim ve dağıtımı alt sektörü (yüzde 10,55), (3) Madencilik ve taşocakçılığı sektörü (yüzde 3,60.) Endekste bu üç kategoride yer alan toplam 1382 madde kapsanıyor.    

Her üretim biriminin hiçbir sorun yaşanmayan bir ortamda kapasitesinin tamamı kadar üretim yapması teorik olarak mümkündür. Ne var ki gerçek yaşamda tatiller, enerji kesintileri, arızalar, bakım araları, grevler gibi birçok nedenle üretim aksar. O nedenle üretim birimleri kapasitelerini yüzde 100 olarak kullanamazlar. Bir üretim biriminin 100 birimlik kapasitesini 80 birim üretim olarak kullanması halinde o üretim biriminin kapasite kullanım oranı yüzde 80’dir Bu hesaplamayı bütün üretim birimleri için yaparsak ülke sanayisindeki kapasite kullanımını ölçmüş oluruz. Bu ölçmenin önemi sanayi üretiminin ne yönde geliştiğini anlamamıza yardımcı olmasından kaynaklanır. Örneğin bir önceki ay kapasite kullanım oranı ülke çapında yüzde 72 iken bir sonraki ay yüzde 78’e çıkmışsa, mevsimlik etkiler ve aya ilişkin özellikler ayrıca değerlendirilmek koşuluyla, sanayi üretiminde artış başladığı yorumu yapılır. Kapasite kullanım oranı hesaplanırken imalât sanayi alt sektörü esas alınır. Bunun iki nedeni vardır: (1) İmalat sanayi alt sektörü toplam imalat sanayi sektörünün yüzde 86’ya yakın büyüklüğünü temsil eder, (2) İmalat sanayi üretimi mevsim ve takvim etkilerinden daha az etkilenir.        

İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı, TCMB’nin imalat sanayi sektöründe çalışan işyerlerine her ay uyguladığı İktisadi Yönelim Anketi’ne verilen cevaplara göre hazırlanıp yayımlanır. İmalat sanayi geneli ve alt sektörleri itibarıyla hesaplanan kapasite kullanım oranları, ankete katılan işyerlerinin bildirdikleri, fiziki kapasitelerine göre fiilen gerçekleşen kapasite kullanımlarının ağırlıklı ortalaması alınarak bulunur. İktisadi yönelim anketinde yer alan imalat sanayi kapasite kullanım oranıyla ilgili sorunun yanıtları yüzde olarak alınır ve ağırlıklı ortalaması alınarak imalat sanayi ve alt sektörleri genelinde toplulaştırılır.

Şubat 2012’de imalat sanayi kapasite kullanım oranı yüzde 72,9 olarak açıklanmıştır. Oran 2009, 2010 ve 2011 yıllarının Şubat aylarında sırasıyla yüzde 60,9, 67,8 ve 73 idi. Buna göre küresel krizin Türkiye’yi etkilemeye başladığı yıllara göre bir toparlanma ama geçen yıla göre bir durgunlaşma eğilim var diyebiliriz. Normal ekonomik koşullarda, yani küresel kriz öncesi dönemde bu oran yüzde 75 – 80 aralığında bulunuyordu. 

8 yorum:

  1. kullanilmayan kapasitenin tarihsel gelisimi hakkinda bilginiz var mi?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. www.tcmb.gov.tr ye girin verileri oradan anketleri oradan imalat sanayi kapasite kullanım oranını oradan excel 97 formatında yı tıklayın gelen tablodan KKO sayfasını açarsanız 2007 den bu yana kapasite kullanım oranlarını bulabilirsiniz. Daha eski oranlar için TÜİK web sitesine girmek gerekli.

      Sil
  2. toplam üretim endeksindeki alt sektör payları ve üç kategoride yer alan 1382 madde sizce gerçeği yansıtıyor mu? (benzetmek gibi olursa; geçmiş yıllardaki enflasyon için dikkate alınlan ürünler ( soba borusu) gibi yanıltıcı değil di mi?)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bence sorun seçilen maddelerde ve işyerlerinde değil. Sorun bu anketlerin ne kadar ciddiye alınıp ne kadar samimi olarak doldurulduğu ile ilgilidir.

      Sil
    2. İŞletmeci dostlara "İyi kazanıyor musun?" diye sorunca "Yok be aaabi işler kesat" gibisinden cevaplar ağırlıktayken.."harcadığı mesaiye ilişkin bir soru sorunca "Valla eşşşek gibi çalışıyoruz" gibisinden cevaplar ağırlıkta oluyor..Samimi cevaplar önemli tabii ki..Kendimce şahit olduğum bu soru cevap şablonuna göre ya "Tam kapasite zararına çalışılıyor, ya da eşşekler tembel..

      Sil
  3. Hocam Merhaba, peki iki endeks bazen birlikte hareket etmiyor. Bunun sebepleri ne olabilir?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Gecikmeli etkiler, ölçüm hataları olabiliyor. Sonuçta bunlar anket.

      Sil

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...