Rezervleri Hesaplama Rehberi (Yeni)

Merkez Bankası (TCMB), istatistik verilerini yayınlandığı Elektronik Veri Dağıtım Sistemini (EVDS) değiştirdi. Buna göre rezervleri hesaplamakta kullandığımız verilerin yer aldığı tabloların başlıkları ve yerleri de değişti. Bu yazıda yeni EVDS’ye göre rezervleri nasıl hesaplamamız gerektiğini anlatmaya çalışacağız.

Öncelikle bu işlemde ulaşılmaya çalışılan tabloyu ortaya koyalım:

1.      TCMB Toplam (Altın + Döviz) Rezerv Verilerini Elde Etmek İçin:

TCMB sitesinde EVDS’ye girdikten sonra

Tüm Seriler / Ödemeler Dengesi ve Dış İstatistikler / Uluslararası Rezervler (TCMB) / Merkez Bankası Rezervleri

Burada Altın (Milyon ABD Doları), Döviz (Milyon ABD Doları) ve Toplam (Milyon ABD Doları) işaretlenip sağ üstteki Ekle (+) düğmesine basılacak sonra sağ taraftaki Tablo Oluştur düğmesine basılarak tablo oluşturulacak.

Bu şekilde TCMB’nin istenen tarihteki altın, döviz ve toplam rezervleri elde edilecek.

2. TCMB Net Döviz Rezervleri Verisini Elde Etmek İçin:

Tüm Seriler / Merkez Bankası Haftalık Vaziyet / Merkez Bankası Bilançosu – Stand By (Cari) 2. Net Dış Varlıklar (A+B+C) / 2A Net Uluslararası Rezervler (1+2+3)

Burada 2A Net Uluslararası Rezervler (1+2+3) seçilip sağ üstteki Ekle (+) düğmesine basılacak sonra sağ taraftaki Tablo Oluştur düğmesine basılarak tablo oluşturulacak. Buradan elde edilen veri Türk Lirası cinsinden olduğu için hangi tarihli veriyi kullanıyorsak onu alıp bu dolara çevirmemiz gerekir. TCMB sitesinde bu kez:

İstatistikler / Döviz Kurları / Gösterge Niteliğindeki Merkez Bankası Kurları / Karşımıza çıkacak tablodan tarih seçimi / Oradan ABD Doları Alış Kuru seçilecek

Bulduğumuz Türk Lirası cinsinden net uluslararası rezervler verisi bu kura bölünerek TCMB’nin istenen tarihteki dolar cinsinden net uluslararası rezervleri elde edilecek.

3.      Swaplar Verisini Elde Etmek için

İstatistikler / Ödemeler Dengesi ve İlgili İstatistikler / Uluslararası Rezervler ve Döviz Likiditesi  / Veri (Aylık) / PDF Bağlantı

Bu düğmeye basılınca karşımıza “Uluslararası Rezervler ve Döviz Likiditesi” başlıklı 4 bölümlü bir tablo gelir. Bunlardan II numaralı “Döviz Varlıklarından Önceden Belirlenmiş Kısa Dönem Net Çıkışlar (nominal değer)” başlıklı tablonun 2. sıra numaralı “Yurt içi para karşılığında döviz forward ve future'ların toplam açık ve fazla pozisyon büyüklükleri (para swaplarının gelecekteki bacağını da kapsar)” başlıklı satırındaki “Toplam” başlığı altındaki veri ile 3. Sıra numaralı “Diğer” başlığındaki veriyi toplayıp sonucu yukarıdaki tablonun Swaplar sırasına yazmamız gerekiyor. Net rezervlerden swapları düştüğümüzde Swap Hariç Net Rezerv verisine ulaşırız.

4.      Rezervlerin Yeterliliğinin Ölçülmesi

Rezervlerin yeterli olup olmadığını ölçmek için kullanılan birden fazla ölçü olmakla birlikte uluslararası alanda son yıllarda en çok başvurulan ölçü Guidotti – Greenspan Kuralıdır. Guidotti – Greenspan kuralı; merkez bankasının sahip olduğu rezervlerin, ülkenin kısa vadeli (vadesine bir yıldan az süre kalmış olan) dış borçlarından fazla ya da ona eşit olmasını öngören kuraldır. Bir yıllık süre içinde, dış yükümlülüklerin yenilenememesi halinde, o ülkeye dış kaynak girişinin devam edebilmesi için bu eşitlik önemlidir. Bu kurala göre rezervlerin vadesine bir yıl kalmış dış borçlar toplamından büyük ya da ona eşit olması gerekir:

Guidotti – Greenspan Kriteri = Rezervler  ≥  Vadesine 1 Yıldan Az Süre Kalmış Dış Borçlar

Burada sözü edilen rezerv tutarı olarak hangisinin alınacağı konusu değerlendirmeyi yapan analistin bakış açısına göre değişmektedir: Bazıları brüt rezervleri bazıları net rezervleri bazıları da swap hariç net rezervleri alarak karşılaştırma yapıyorlar. Biz burada üçünü de ele alacağız.

Öncelikle vadesine bir yıldan az süre kalan dış borçları bulalım. Bunun için yine TCMB sitesine gideceğiz. Sırayla şu sayfaların başlıklarına tıklamak gerekli:

İstatistikler / Ödemeler Dengesi ve İlgili İstatistikler / Kısa Vadedeki Dış Borç İstatistikleri / Veri (Tablolar) / PDF Bağlantı

Açılan tablolardan 5 ve 6 numaralı tabloların en altında yer alan “Toplam” başlığının karşısındaki veri vadesine 1 yıl veya daha kısa süre kalmış olan dış borçları gösterir.

5.      TCMB Rezerv ve Rezerv Yeterlilik Tablosunun Oluşturulması

Bu açıklamalar göre 13.02.2026 tarihi itibarıyla tablo şu şekilde çıkar: