Yatay Şiddet

İş yerlerinde şiddet denildiğinde çoğu kişinin aklına fiziksel saldırılar gelir. Oysa şiddet her zaman açık ve fiziksel biçimde ortaya çıkmaz. Bir çalışanın sürekli dışlanması, küçümsenmesi, başarılarının görmezden gelinmesi veya gerekli bilgilerin kendisiyle paylaşılmaması da şiddetin görünmeyen biçimleri arasında yer alabilir.

Aynı veya benzer hiyerarşik düzeydeki çalışanlar arasında görülen bu davranışlar yatay şiddet olarak adlandırılır. Genellikle “iş arkadaşları arasındaki anlaşmazlık” olarak değerlendirildiği için fark edilmesi ve rapor edilmesi zor olabilir. Yatay şiddet; psikolojik, sözel, sosyal ve bazı durumlarda fiziksel zarar verici davranışları kapsar. Sürekli küçümseme, alay etme, dedikodu yayma, bilgi paylaşımını engelleme, dışlama, başarıları değersizleştirme ve pasif-agresif tutumlar örnekleri arasında sayılabilir.

Her iş yeri çatışmasının mobbing olmadığını belirtmek gerekir. Ancak olumsuz davranışlar sistematik ve tekrarlayan bir hâle gelerek kişiyi yıldırmayı veya çalışma yaşamını ciddi biçimde zorlaştırmayı amaçladığında psikolojik taciz, yani mobbing boyutuna ulaşabilir.

Yatay şiddetin ortaya çıkmasında yalnızca bireysel özellikler değil, çalışma ortamının yapısı da rol oynar. Yoğun rekabet, performans baskısı, adaletsiz ödüllendirme, belirsiz görev tanımları, yüksek iş yükü ve iletişim sorunları gerilimi artırabilir. Yöneticilerin çatışmaları zamanında fark etmemesi veya olumsuz davranışları görmezden gelmesi de bu tutumların normalleşmesine yol açabilir. Bu nedenle yatay şiddet yalnızca iki çalışan arasındaki kişisel bir sorun olarak görülmemelidir.

Sürekli dışlanmak, küçümsenmek veya hedef alınmak; çalışanlarda stres, kaygı, özgüven kaybı, motivasyon düşüklüğü ve işe bağlılığın azalmasına neden olabilir. Uzun süreli olumsuz çalışma koşulları dikkat dağınıklığı ve performans düşüşüne de yol açabilir. Kurum açısından ise ekip içindeki güvenin zedelenmesi, verimlilik kaybı, çalışan memnuniyetinin azalması ve nitelikli çalışanların işten ayrılması gibi sonuçlar doğurabilir.

Türkiye’de doğrudan yatay şiddeti ölçen ulusal veriler sınırlı olsa da iş yerinde şiddet ve taciz üzerine yapılan araştırmalar sorunun önemine işaret etmektedir. Uluslararası Emek Örgütü (ILO) Türkiye Ofisi ve Özyeğin Üniversitesi tarafından 2024’te gerçekleştirilen araştırma da (https://my.ozyegin.edu.tr/sites/default/files/users/45/ilo-rapor-tr.pdf) çalışma yaşamında psikolojik şiddet, ayrımcılık ve sözlü tacizin önemli sorunlar olmaya devam ettiğini ortaya koymaktadır.

Yatay şiddetle mücadele yalnızca çalışanların bireysel çabalarıyla mümkün değildir. Kurumların da güvenli, adil ve saygıya dayalı bir çalışma ortamı oluşturması gerekir. Açık iletişimin desteklenmesi, yöneticilerin çatışma yönetimi konusunda eğitilmesi, farkındalık çalışmalarının yapılması ve çalışanların güvenle başvurabileceği bildirim mekanizmalarının oluşturulması önemlidir. Adil iş yükü ve görev dağılımı ile rekabet yerine iş birliğini teşvik eden bir kurum kültürü de bu süreci destekler.

Yatay şiddet çoğu zaman küçük ve önemsiz görünen davranışlarla başlar; ancak tekrarlandığında çalışanların güven ve aidiyet duygusunu ciddi biçimde etkileyebilir. Sağlıklı bir iş yeri yalnızca fiziksel olarak değil, psikolojik açıdan da güvenli; saygılı ve adil bir ortam olmalıdır. Çalışanların birbirini rakip değil ekip arkadaşı olarak gördüğü bir kurum kültürü, hem çalışan refahını hem de kurumun uzun vadeli başarısını güçlendirir.