Fon Vurgunu Ortaya Çıkalı 2 Ay Oldu

Türkiye’deki fon vurgunu, yalnızca paranın nasıl toplandığına ya da kimlerin ne kadar kazandığına ilişkin bir mesele değildir. Bu olay, aynı zamanda siyasal sorumluluğun, kamu denetiminin, bürokratik işleyişin ve devletin vatandaşına karşı taşıdığı yükümlülüklerin sorgulanmasını gerektiren bir meseledir. Çünkü burada insanların yaşadığı maddi kayıpların yanı sıra devlete, hukuka ve kamu kurumlarına duyulan güvenin de zedelenmesi söz konusudur. İnsanlar paralarını değerlendirirken yalnızca karşılarındaki kişiye değil, işleyen bir hukuk sistemine, denetleyici kurumlara ve devletin koyduğu kuralların uygulanacağına da güvenirler.

Siyasetçiler, kamu kurumlarının günlük işleyişindeki her ayrıntıdan otomatik olarak sorumlu tutulamaz. Ancak kamu yönetiminin nasıl örgütlendiği, denetim kurumlarının ne ölçüde bağımsız çalışabildiği, şeffaflığın nasıl sağlandığı ve hesap verebilirlik kültürünün nasıl yerleştiği doğrudan siyasal sorumluluk alanına girer. Bu noktada yanıtlanması gereken önemli sorular ortaya çıkmaktadır: Fon vurgununda aktif siyasetçilerin ya da yetkili kişilerin denetim mekanizmalarının işlevsiz kalmasında herhangi bir rolü olmuş mudur? Usulsüzlüklerin veya yolsuzluk iddialarının üzerinin örtülmesi yönünde siyasal baskı söz konusu mudur? Eğer böyle bir durum varsa kimler, hangi eylemleriyle bu sürece dâhil olmuştur?

Bu sorular yanıtlanmadan, olaya karışan herkesin sorumluluğu ortaya çıkarılmadan, birkaç bürokratın görevden alınması veya tutuklanmasıyla meselenin kapatılması kabul edilemez. Çünkü burada tartıştığımız konu yalnızca bireysel suçlar değil, devlet yönetiminin işleyişi ve kamu gücünün nasıl kullanıldığıdır.

Devletin sorumluluğu yalnızca suç işlendikten sonra failleri bulmak ve cezalandırmakla sınırlı değildir. Aynı zamanda bu tür olayların ortaya çıkmasını önleyecek denetim mekanizmalarını kurmak, riskleri zamanında tespit etmek ve vatandaşların birikimlerini koruyacak hukuki altyapıyı işler hâlde tutmak da devletin temel görevleri arasındadır. Denetim mekanizmalarının görevini yerine getirmediği veya getirmesinin engellendiği durumlarda, bunun nedenleri ve sorumluları da mutlaka araştırılmalıdır.

Sorumluluk, unvana göre değil; yetkiye, göreve, bilgiye, eyleme ve somut delillere göre belirlenmelidir. Suç kuşkusu doğuran eylemi gerçekleştiren herkes hukuk önünde hesap vermeli, görevini ihmal edenlerin de idari, hukuki veya koşulları oluşmuşsa cezai sorumluluğu araştırılmalıdır. Hiç kimse siyasal konumu, makamı ya da bağlantıları nedeniyle ayrıcalıklı olmamalıdır. Milletvekili dokunulmazlığı dâhil olmak üzere, hesap verebilirliği engelleyen hiçbir hukuki veya fiilî koruma, somut iddiaların araştırılmasının önüne geçmemelidir.

Elbette hiç kimse yalnızca makam sahibi olduğu için suçla ilişkilendirilemez. Ancak makam sahibi olmak, hesap vermekten muaf olmak anlamına da gelmez. Hukuk devleti ilkesinin gereği, hem suçsuzluk karinesini korumak hem de hiçbir makamın soruşturulamaz veya hesap sorulamaz bir alan hâline gelmesine izin vermemektir.

İnsanlar devletten her türlü riski sıfırlamasını bekleyemez. Ancak kuralların uygulanmasını, şüphelerin araştırılmasını, kamu kurumlarının görevlerini yerine getirmesini ve yanlış yapanların kim olursa olsun hesap vermesini beklerler. Devlete duyulan güvenin temelinde de bu beklentinin karşılanması vardır.

Bugün ihtiyaç duyulan şey, siyasal sloganlar ya da birbirini suçlayan açıklamalar değil; belgeler, tarihler, denetim raporları, şeffaf soruşturmalar ve somut cevaplarla desteklenen bir hesap verme sürecidir. Kamuoyunun bilmeye hakkı vardır: Ne yaşandı, hangi kurumlar hangi aşamada görevini yerine getirdi veya getirmedi, kimler neyi biliyordu ve gerekli müdahaleler neden zamanında yapılmadı?

Yaşanan fon vurgununun ekonomik sonuçları da vardır. Hukuk güvenliği, yatırımcıların kararlarını etkileyen en temel unsurlardan biridir. Hukukun öngörülebilir olmadığı, denetim mekanizmalarının etkin çalışmadığı ve kamu gücünü kullananların hesap vermediği bir ülkede ekonomik güvenin kalıcı biçimde tesis edilmesi mümkün değildir. Bu sorunları çözmeden uluslararası itibarımızı kalıcı biçimde iyileştirmemiz, CDS primlerimizi sürdürülebilir şekilde düşürmemiz ve yabancı sermayenin talep ettiği risk primini azaltmamız mümkün değildir. Hukuki güvensizliğin ekonomik maliyeti yalnızca yatırım kaybıyla sınırlı kalmaz; ülkenin borçlanma maliyetlerine, finansman koşullarına ve uzun vadeli büyüme potansiyeline de yansır.

Bu nedenle yapısal reformların ilk ve en önemli adımı, hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek ve kamu yönetiminde gerçek bir hesap verebilirlik düzeni kurmaktır. Bunun yolu da yalnızca olayların ardından sorumluları cezalandırmaktan değil, kamu kurumlarını bağımsız, şeffaf ve etkin biçimde çalıştırmaktan geçer.

Çünkü mesele yalnızca kaybolan paranın hesabını sormak değil, vatandaşın devlete ve hukuka duyduğu güveni yeniden tesis etmektir.