Dolar Kuru Gerçeği Ne Kadar Yansıtıyor?
Big Mac Endeksi, Temmuz 2026 sonunda Türk Lirası’nın dolar karşısındaki satın alma gücüne dayalı kurunun yaklaşık 65 TL olduğunu gösteriyor. Piyasa kuru ile bu hesap arasındaki 17,50 TL'lik fark bize ne anlatıyor?
Bir ülkenin parasının dış
dünyadaki değeri, yabancı paralar karşısındaki değeriyle, yani döviz kuruyla
ölçülür. Uluslararası karşılaştırmalarda ise genellikle ABD doları esas alınır.
Temmuz 2026 sonu itibarıyla 1 dolar 47,50 TL. Ancak bu kur, TL’nin satın alma
gücünü gerçekten yansıtıyor mu?
Döviz kuru yalnızca arz ve talebe
göre oluşmaz. Faiz farkları, risk primi, sermaye hareketleri, merkez bankası
müdahaleleri ve beklentiler gibi birçok faktör kuru etkiler. Bu nedenle piyasa
kuru, bir paranın satın alma gücüne dayalı değerinden farklı olabilir.
Satın alma gücü paritesinin
(SAGP) temel mantığı basit: Farklı ülkelerde aynı veya benzer ürünlerin
fiyatlarını karşılaştırıyoruz. The Economist'in uzun yıllardır yayımladığı Big
Mac Endeksi de bu yöntemi kullanıyor. Big Mac, birçok ülkede büyük ölçüde
standart bir ürün olduğu için ülkeler arasındaki fiyat ve satın alma gücü
farklarını kabaca görmemizi sağlıyor.
30 Temmuz 2026 tarihli verilere
göre Big Mac'in dünya ortalama fiyatı yaklaşık 5 dolar, Türkiye'deki fiyatı ise
325 TL.
Piyasa kuru olan 47,50 TL
üzerinden Türkiye'deki Big Mac'in dolar karşılığı:
325 TL / 47,50 TL = 6,84 dolar
Yani Türkiye'deki Big Mac, piyasa
kuruyla 6,84 dolara denk geliyor. Dünya ortalaması ise 5 dolar. Bu,
Türkiye'deki Big Mac'in dolar bazında yaklaşık %37 daha pahalı olduğu anlamına
geliyor.
Bu karşılaştırmadan hareketle Big
Mac fiyatlarını eşitleyen SAGP kuru ise:
325 TL / 5 dolar = 65 TL/dolar
Dolayısıyla Big Mac Endeksi'ne
göre Türk Lirası'nın satın alma gücünü esas alan dolar kuru, Temmuz 2026
sonunda yaklaşık 65 TL.
Elbette 65 TL, Türk Lirası'nın
“gerçek ve tartışmasız değeri” değil. Bu, yalnızca Big Mac fiyatlarından
hareketle yapılan bir SAGP tahmini. Gerçek döviz kurunu faiz oranları,
enflasyon beklentileri, dış ticaret dengesi, sermaye hareketleri, ülke riski ve
para politikası gibi çok sayıda değişken belirliyor.
Ancak aradaki fark dikkat çekici:
Piyasa kuru 47,50 TL, Big Mac Endeksi'nin işaret ettiği SAGP kuru ise yaklaşık
65 TL. Arada 17,50 TL'lik bir fark var.
Bu fark, kurun yalnızca nominal
değerine bakarak Türkiye'nin uluslararası satın alma gücünü
değerlendiremeyeceğimizi gösteriyor.
Üstelik kurun 47,50 TL yerine 65
TL olması yalnızca dolar cinsinden milli gelir rakamlarını değiştirmezdi.
Türkiye'nin yüksek ithalat bağımlılığı nedeniyle enerji, ara malları ve diğer
ithal girdilerin maliyetleri de yükselir, bu da enflasyon üzerinde ek baskı
yaratabilirdi.
Nitekim 47,50 TL'lik kur
üzerinden Türkiye'nin GSYH'si yaklaşık 1.658 milyar dolar, kişi başına geliri
ise 18.621 dolar. Aynı TL büyüklüklerini 65 TL'lik kur üzerinden dolara
çevirdiğimizde bu rakamlar sırasıyla yaklaşık 1.189 milyar dolar ve 13.745
dolar oluyor.
Asıl soru şu: Bir ülkenin
parasını güçlü göstermek gerçekten o ülkeyi zenginleştirir mi, yoksa yalnızca
dolar cinsinden görünen rakamları mı değiştirir?
Türkiye'nin son dönemdeki kur
politikasını ve bunun milli gelir, kişi başına gelir ve faiz maliyeti
üzerindeki etkilerini anlamak için asıl tartışılması gereken nokta da bu.
Çünkü bir kurun ekonomik
gerçeklikten uzun süre uzak tutulmasının maliyeti, zaman içinde başka
kanallardan ortaya çıkabiliyor.
Siz de Big Mac'e değil ekonomikings endeksine bakın orası gerçek kuru yansıtıyor. Big Mac hamburger yiyebilenin ekonomiye itiraz etmeye hakkı yoktur.
YanıtlaSilNereye bakarsanız bakın kurun olması gereken düzey 1 USD = 65 TL dolayında çıkıyor.
SilSerbest bırakılırsa, bir 100'e çıkıp sanki 70'lerde dengeler gibi geliyor. Serbest bırakılana kadar gerçek değeri kimse bilemeyecek.
SilAdsız11 Ağustos 2026 09:32: Bu düşük IQ arkadaş, anlaşılan o ki, Big Mac ten hamburger yemeyi lüks tüketim olarak görüyor sa, aynı şekilde, binek denen aracı (Amerika 1.4 kişiye bir araba düşen bir istatistiği tam 20 yıl önce okumuştum ben) şu anda ki oran nedir bilmiyorum. Kendi ülke vatandaşlarına peynir ekmekle boğaz tokluğuna yaşamayı layık gören, bu ülkede doğmuş onunda bedelini fazlasıyla ödemiş ve hala ödeyen kendi insanına çok gören insana, beton kafa denmezse başka nedir bulamadım. Hakarete uğradığını düşünüyorsa ADSIZ arkadaş, beni dava edebilir.. Sadece eski bir youtube video paylaşıyorum. Eğer yayınlanırsa, DOLAR BAZINDA NEDEN DÜNYANIN EN PAHALI ÜLKESİ OLDUĞUMUZU GÖSTEREN, ayrıntılı bir tablo da göndericem buraya.. Dünya ticaretinin %80 den fazlası dolar üstünden yapılır.. Dolar kurunun bu seviyelerde olması işte bize bunu da fatura ediyor. Eğer yayınlanırsa, Avurap-ABD-Kanada ve Türkiye en temel bir kaç ürünün o ülkelerdeki dolar bazlı fiyatı ve bizdeki dolar bazlı fiyatıyla yayınlayan bir rapor çıkarmaya çalışıyorum. Eğer yayınlanırsa paylaşıcam.. Şimdilik sadece eski bir youtube videosu : https://www.youtube.com/watch?v=Ojyam-6-oGE kendi yeni güncel listemi de atıcam.. Sayın hocam, dolar kurunun yerlerde gezmesinin, işte böyle bir etkisi de var, dolar bazında dünyanın en pahalı ülkesi olduk bu şekilde, bence bunu da dikkate alın.. Kendi öz vatandaşına bırakın sadece binek aracı bile değil, Big Mac menu hamburgeri bile çok gören anlayışta bir arkadaşa ben ne desem bilemiyorum..
SilChatGPT ilk sonuçlar. Ha bu arada Notebook, Et ve kıyma fiyatları gibi temel gıda ürünleri sokmadım buraya, onlar araç fiyatlarına zaten takıyor.. Kapsamlı düzgün bir rapor çıkarınca yayınlıycam bunu.. Bırakın bir insana temel ihtiyaç binek arabayı bile çok göre, Big Mac hamburgeri bile çok gören arkadaşların yorumlarını yayınlarken, sizde ricam lütfen daha dikkatli davranın hocam. Ben burayı yıllardır 3-5 gözü kör görmez, kulağı sağır duymaz, vicdanı yok karacahil gericilerin yorumlarını okumak için takip etmiyorum. Ben burası bilimsel bir platform olarak tanıdım. Sallamasyon her yorumu da okuyacaksam, burası da kirlenirse, ben artık burayı da takip etmem.. Saygılarımla.. İfade ve Düşünce özgürlüğü değildir bu, ait olmadığın bir yerde çamur yapmak ve suyu bulandırmaktır bana göre.. Başka sözüm yok.. Bu tiplerin bilimsel platformlarda ne işi var, o gitsin tekkesinde vaaz versin ama burada değil.
SilEN BASİT YAPAY ZEKA RAPORU : Ortak, 11 Ağustos 2026 fiyatlarıyla ortaya çıkan tablo bu. Avrupa’yı Almanya, vergi değişkenliği olan ABD’yi New York, Kanada’yı Ontario üzerinden temsil ettim.
SilSon kullanıcı fiyatları — ABD doları
Ürün Almanya / Avrupa ABD Kanada Türkiye
Nike Air Force 1 ’07 $138 $125 $118 $138
MacBook Air 13″ M5, 16 GB/512 GB $1.741 $1.414 $1.459 $1.781
2021 Toyota Corolla 1.8 Hybrid, yaklaşık 50.000 km ≈$24.100 ≈$21.000 ≈$19.500 ≈$34.600
2026 sıfır Toyota Corolla Hybrid ≈$35.300 ≈$27.200 ≈$25.200 ≈$60.900
Kullandığım yerel fiyatlar
Ürün Almanya ABD Kanada Türkiye
Nike Air Force 1 ’07 €119,99 $115 C$145,99 ₺6.599
MacBook Air 13″ M5 €1.509 $1.299 C$1.799 ₺84.999
Corolla Hybrid, 2021 / ~50 bin km ≈€20.890 ≈$19.331 ≈C$24.000 ≈₺1.650.000
Sıfır Corolla Hybrid €30.622 $24.975 C$31.035 ₺2.906.000
ABD fiyatlarına New York’taki %8,875 satış vergisini, Kanada fiyatlarına Ontario’daki %13 HST’yi ekledim. Almanya ve Türkiye fiyatlarında tüketim vergileri zaten etiket fiyatına dâhil.
Dönüşüm kurları:
1 EUR = 1,1540 USD
1 USD = 1,3938 CAD
1 USD = 47,7267 TL
Kurlar 11 Ağustos 2026 tarihli Avrupa Merkez Bankası referans kurlarıdır.
En net sonuç
Türkiye’nin farkı ürün grubuna göre ciddi biçimde değişiyor:
Türkiye’nin ABD’ye göre farkı Sonuç
Spor ayakkabı %10 daha pahalı
MacBook Air %26 daha pahalı
İkinci el Corolla Hybrid %64 daha pahalı
Sıfır Corolla Hybrid %124 daha pahalı
Yani:
Spor ayakkabıda Türkiye artık Avrupa ile hemen hemen aynı.
Notebookta Türkiye ile Almanya birbirine çok yakın; ikisi de Kuzey Amerika’dan yaklaşık %20–26 pahalı.
Asıl kopuş otomobilde yaşanıyor.
Türkiye’de ikinci el Corolla, Kanada’daki sıfır Corolla’dan yaklaşık $9.400 daha pahalı.
Türkiye’de sıfır Corolla fiyatıyla Kanada’da yaklaşık 2,4 adet, ABD’de 2,2 adet Corolla alınabiliyor.
Araç karşılaştırması hakkında önemli ayrıntı
Corolla’nın ülkelere göre kasa ve donanım yapısı tamamen aynı değil:
ABD ve Kanada: Corolla Hybrid LE Sedan
Türkiye: Corolla 1.8 Hybrid Dream Sedan
Almanya: Sedanın birebir eşleniği yaygın olmadığı için en yakın 1.8 Hybrid Corolla versiyonu
Bu yüzden araç satırlarını “matematiksel olarak milimetrik aynı otomobil” değil, aynı model ailesi, aynı hibrit motor sınıfı ve yakın kilometre/donanım karşılaştırması olarak okumak doğru olur.
Kaynaklar: Nike Almanya, Nike ABD, Nike Türkiye, Apple Almanya, Apple ABD, Apple Kanada, Apple Türkiye, Toyota ABD, Toyota Kanada, Toyota Türkiye, Almanya ikinci el, ABD ikinci el, Türkiye ikinci el.
Hocam MB faiz indirimi yapınca dolar hızlı yükselecektir bu makas daha da açılacaktır.
YanıtlaSilFaiz indirimi yapınca kur yükselir.
SilHocam ufak ufak salmaya başladılar artık doları yılbaşı 53 civarı olacak.
YanıtlaSilSalmazlarsa sorun giderek büyüyecek.
SilBiraz fazla salarlarsa da carry trade'ler bozulacak.
SilBozulursa bozulsun ülkenin asalakları her şekilde kar ile gidiyorlar. Doları serbest bırakması doğru olandır. Bu kadar baskı bile yıl başından bu güne zoraki artış yaşandı. Bugün 47,75₺ de seyir ediyor. Olması gereken 60-65 iken burada duruyor
Silnas sabiti aşağıdaki sorudan itibaren %8.5 olarak alınacaktır. son soruda servet transferi dikkate alınmayacak, kur rampası grafiğinin müdahalesiz olduğu varsayılacaktır.
YanıtlaSilHOCAM DOLAR YÜKSELİRSE DOĞAL OLARAK ALTINDA YÜKSELİR
YanıtlaSilŞimdilerde o ilişki artık eskisi kadar kesin ve güçlü değil.
SilHOCAM DOLAR BELLİ Bİ SEVİYEDE NE ZAMAN KALACAK SÜREKLİ BÖYLE ARTACAK MI O ARTIKCA HER ŞEY ARTIYOR Bİ SEVİYEDE KALAMAZMI
SilHocam kişi başına düşen milli gelir 18 bin 40 dolara yükselmiş bu orta gelir tuzağından çıkıldığınımı gösteriyor?
YanıtlaSilHayır, dolar kurunun baskılandığını gösteriyor. Yazıda anlattım.
SilNiye Türkiye'ye bakınca gelişmiş bir ülke görmüyor musunuz? Neyimiz eksik gelişmiş ülkelerden?!
SilGelişmiş ülke olsak bu soruyu sormazdınız?
Silhocam tl nin değrli olduğu tartışma götürmez,doğru.Ama big mac endeksindeki hesaplamaya katılmıyorum.Bizde et dünya fiyatının 3 katı,et eğer dünya ile eşit olsa big mac 4 dolara gelir.Etin kur ile bir bağlantısı yok, o işin yapısal kısmında gizli.
YanıtlaSilOrada bir hesap var mı yoksa hesapsızlıkmı var.
SilCeteris paribus, Latince kökenli bir kavram olup "diğer tüm şartlar (veya değişkenler) sabitken" anlamına gelir. Karmaşık olaylarda tek bir unsurun etkisini net bir şekilde görebilmek amacıyla dış etkenlerin değişmediği varsayımını yapmayı sağlar
SilHocam hesaplariniza gore turkiye fiyati (Big Mac ) Dunya ortalamasindan hangi tarihte ayrismaya basladi . ? Bir tablosu var mi?
YanıtlaSilNe yazık ki bunun dökümü yol elimde ama önemli ayrışmanın 2021 sonundan itibaren yani bizim faizleri düşürmeye başlayıp da enflasyonu azdırdığımız tarihlerden itibaren ortaya çıktığını söyleyebilirim.
SilHocam kolonlar tam sigmadi ama genel olarak AI fiyatlari, TL/USD kuru ve Big Mac fiyat karsilastirmasini yillara gore bu sekilde veriyor. Umarim anlasilir sekilde goruluyordur. Saygilar.
Sil"Historical Big Mac Prices: Turkey vs. Baseline (2006–2026)"
Year "Turkey Price (TL)" "Approx. Market Exchange Rate (TL/USD)" "Turkey Price in USD" "World / US Baseline Price (USD)" "Implied Valuation relative to USD"
2006 ~4.40 TL ~1.43 TL $3.08 $3.15 Slight Undervaluation (~-2%)
2008 ~5.20 TL ~1.28 TL $4.06 $3.57 Overvalued (~+14%)
2010 ~5.95 TL ~1.50 TL $3.97 $3.73 Overvalued (~+6%)
2013 ~8.45 TL ~1.90 TL $4.45 $4.56 Fairly Valued / Slight Undervaluation
2016 ~10.75 TL ~3.02 TL $3.56 $4.93 Undervalued (~-28%)
2018 ~10.75 TL ~4.65 TL $2.31 $5.28 Undervalued (~-56%)
2021 (Jan) ~14.99 TL ~7.40 TL $2.03 $5.66 Undervalued (~-64%)
2022 (Jul) ~40.00 TL ~17.50 TL $2.28 $5.15 Undervalued (~-56%)
2023 (Jul) ~110.00 TL ~26.90 TL $4.09 $5.58 Undervalued (~-27%)
2024 (Jul) ~220.00 TL ~33.00 TL $6.67 $5.69 Overvalued (~+17%)
2026 (Jul) ~325.00 TL ~47.50 TL $6.84 $5.00 Overvalued (~+37%)
kamuoyunda mevcut duruma pek itiraz görünmüyor hatta bir mutabakat hakim gibi, yüksek faiz geliri elde eden yurttaş hayatının en güzel günlerini yaşıyor, sefalet çekenlerle artı -eksi birbirini götürüyor, neden dövizi salıp zaten yüksek olan enflasyonu azdırsınlar.
YanıtlaSilGeçtiğimiz günlerde Japonya'ya gidip gelen tanıdıklarım anlattı. Japonya'da elektronik dışında her şey (tekstil ürünleri dahil) Türkiye'deki fiyatların yarısı düzeyindeymiş. Kur 65 - 70 lira olsa böyle olmayacak. Yurt dışına giden Türk turist sayısında patlama var, nedeni bu. 47,5 liraya 1 dolar almak yerine 65 liraya 1 dolar alınsa yurt dışına bu kadar insan gitmez. Sanal bir zenginlik yaşıyoruz. Bakalım bu ne kadar sürecek?
SilHocam Hollanda’da yaşıyorum.
SilBu sene Türkiye’ye gelmedik İsviçre İtalya yapıp geldik.
Türkiye’ye gidip gelsem harcayacağım kadar maliyeti oldu bu gezinin.
Özellikle İsviçre’de Türkiye’den gelmiş çok Türk turist gördüm.
Normalde İsviçre çok pahalı bir ülke olarak bilindiği için bu kadar Türk turist görmek beni şaşırtmıştı.
Demek ki sebebi buymuş.
Her sene Türkiye’ye ailecek tatile giden arkadaşlarım artık gitmiyorlar.
Çünkü “türkiye otelleri artık çok pahalı oldu” diyorlar.
Sebep malum, döviz kuru…
Hocam, bazı ekonomistler faizin yüksek tutulma süresi uzadı fırsatlar kaçtı diyorlar haklılar mı sizce?
YanıtlaSilHaklılar.
SilHocam dış borç ödemeleri dolar kuru üzerinden yapıldığı için, kuru düşük tutuyorlar olabilir mi?
YanıtlaSilEvet ama kuru baskıladıkça ödenen faiz yükseliyor.
SilKur korumalıda bir nevi kuru baskılama operasyonu degilmiydi?maliyeti malüm görüldü.bu baskılamanın doguracagı maliyet
YanıtlaSilDe malesef agır bir fatura doguruyor daha fazlasıda bizi bekliyor
Evet haklısınız.
SilHocam eski kur çıpaları en çok ne kadar dayandı?
YanıtlaSil3 - 5 yıl dayananlar var. Ama süre uzadıkça düzeltme çok daha sert oluyor.
SilHocam çıpa 18 ay daha dayanırmı?
SilHocam çıpa koparsa savrulurmuyuz yoksa piyasa zaten fiyatlarmı?
Sil18 ay daha iyi gideceksek bu tantana niye?
SilDolar petrole bağlı artık.
SilYeni bir kur korumalı mevduat uygulaması yine gündeme gelir mi?
YanıtlaSilGelmez zira faizi yüksek tutarak zaten kur koruması sağlıyorlar.
SilHocam, şirketlerin zam yapması ya da savaş/enerji krizleri gibi maliyet şokları fiyatları artırıyor, evet. Ama devlet karşılıksız para basarak ya da kredileri genişleterek bu artışları finanse etmese, bu maliyet artışları tek başına kalıcı bir enflasyon dalgasına dönüşebilir mi? Yani işin amiral gemisi ve asıl sorumlusu her senaryoda yine devlet midir? Bu konuyla ilgili daha önce yazdığınız bir yazı var mı, yoksa detaylandırdığınız bir yazı yazabilir misiniz?
YanıtlaSilDevletin sorumlu olduğundan hiç kuşkunuz olmasın. Sadece para basarak değil yanlış ve eksik politikalar uygulayarak da sorumlu devlettir. Ya da daha doğrusu devleti yönetenler.
SilBig mac endeksinin de cok sağlıklı bi oranti olduğunu düşünmüyorum maalesef hocam...Sanirim hükumet doları bıraksa nerde son bulabileceğini sadece tanrı bilebilir...
YanıtlaSilMuhtemelen daha da yüksek olacaktır.
SilBir ülkenin parasını güçlü göstermek gerçekten o ülkeyi zenginleştirmez.
YanıtlaSilBir ülkenin parasını güçlendirmek gerçekten o ülkeyi zenginleştirir.
Teşekkürler
Tam özeti bu. 👍
SilHükümet de bunu başardı zaten. O yüzden serbest piyasada dolar artmıyor.
SilPiyasa serbest olsa artacak ama serbest değil.
SilDevlet kuru baskılıyor bu gerçek, Devletin kuru baskılaması sadece sabit gelirlilerin kazançlarına uygulanan bir argüman, serbest piyasa bu dolar baskılamasını hiç de hesaba katmıyor. Kendi satış döngüsü içerisinde bazı tüccarın hesabında dolar serbest bırakılsa 65 TL. oluyorsa, bazı tücar bunu 70 TL. bir diğeri de 100 TL olarak uyguluyor. Ülkemizdeki hayat pahalılığının Avrupa ülkelerini bile geçmesinin nedeni de bu uygulama. Devletimizin bu konuda herhangi bir tedbiri de yok. Olmaz da, Sayın hocam siz ekonomistler bu konuları biraz da vatandaşın anlayacağı dilden yazsanız,,,,,,Saygılarımla,,
YanıtlaSilBen elden geldiğince vatandaşın anlayacağı dilde yazdığımı sanıyorum.
SilEkonomiyi anlatmaktan öte, ekonomik düşünmeyi öğreten yazınız için baştan teşekkür etmek gerekiyor. Detaylı yazının asıl değeri, kurun kendisinden kurun ardındaki ekonomik gerçekliğe bakmaya yöneltmesidir.
YanıtlaSilYıllar evvel bir ekonomi dergisinde;
Ekonomi rakamlardan oluşur ama, o rakamların hiçbiri aynı gerçeği anlatmaz, “döviz kuru/ enflasyon/milli gelir/satınalma gücü… herbiri bambaşka pencereyi gösterir “ ifadesini okumuştum.
Devamında ise;….Ekonomiyi anlayabilmek ,tüm sayılan pencerelerden aynı manzaraya bakmak gerekir. yazıyordu.
Bilgilendirmeye tekraren teşekkürler.
Teşekkür ederim ama gelen yorumlardan anlamayan daha doğrusu taraf tuttuğu için anlamak istemeyen o kadar çok insan var ki bunların hepsini yayınlasam cehaletin daha doğrusu tarafgirliğin yaygınlığına şaşarsınız.
SilHocam en basit gözlemleme ile de usd'nin gerçek şuan ki değerini şöyle de görebilir miyiz?
YanıtlaSilDünya genelinde petrol varil fiyatı dolar üzerinden fiyatlandırılmakta ve ülkemizde de şuan için benzin lt fiyatının satış fiyatına baktığımızda usd'nin tl karşılığı şuan için gerçek değeri de bu aslında diyebilirmiyiz?
İlginç bir bakış açısı. Tesadüfen o da aynı düzeyde görünüyor.
Sililginç tesadüf
SilTürk lirasının değerinin baskılanarak kontrol edilmesinde yönetimin motivasyonu yalnızca carry trade kaynaklı kısa vadeli döviz girişleri midir, yoksa bu politika tercihinin arkasında daha geniş kapsamlı ekonomik ve siyasi nedenler de bulunmakta mıdır?
YanıtlaSilBirçok nedeni var. Ama sanırım en önemlisi böyle olması durumu olduğundan iyi gösteriyor.
SilSeçimlere kadar bu rakamsal illizyon devam edecek. Bir daha nas dönemi olmaz zira bu faiz oranına herkes alıştı. Hatta kendi tabanlarının büyük çoğunluğunun faizden haberi bile yok. Haberi olan da parası olan zaten faizden en çok nemalanan kesim.
YanıtlaSilKuru baskılamanın onlar için en güzel tarafı özellikle bitirilen tarım ve hayvancılığı yani gıda erşimini mümkün olduğunca ucuz tutmaya çalışmak. Kur patlarsa zaten zor olan gıda erişimi imkansıza sıçrayacak ve esas yardımlarla ayakta duran kendi tabanlarında isyan patlayacak. Bu da seçime kadar ki olursa kur/faiz bu şekilde iki aşağı üç yukarı devam eder. Asıl tehlike ekonomimin gölgesi altındaki ülkenin bütünlük sorunu.
Çok tehlikeli günlere girdik.
NATO, Mekke Anlaşması, Çerçeve yasa.
Artık dönüş kalmadı.
Ekonomi konuşmanın anlamı da..!
Saygı ve sevgilerimle.
Cem
Haklısınız ama sonunda hepsi gelip ekonomiye bir çarpar biliyorsunuz.
SilMahfi Bey, Türkiye’de Big Mac üç harfli indirim marketlerin (indirim marketlerin olduğu da meçhul) sattığı bir ürün haline geldi. Normal bir restoranda big mac içeriğine sahip hamburger 750 liranın altından satılmıyor. Şahsi fikrim gerçek dolar kuru 65 de değil, en az 90 lira. Çünkü gıdamız artık o kadar pahalı ki yurtdışından getirip burada satarsak (birkaç kamuda görev alan kişilerin ortağı olduğu firmalar hariç) daha uyguna satarız.
YanıtlaSilHocam, yine çok yalın ve anlaşılabilir bir şekilde genel durumu ve olması gerekenleri listelemişsiniz. Bu durum sürdürüldükçe gelecekten çalıyoruz sanırım. 100% ihracat yapan bir firma olarak Türkiyede kaldığımız her gün gelirimiz daha elimize geçmeden %25 kati vergi veriyor gibiyiz ve ülkemizi ne kadar sevsek de süreç sürdürülebilir olmaktan git gide uzaklaşıyor. Umarım en kısa sürede mantıklı bir çerçeveye döner ekonomik tablo. Yazını için çok teşekkürler
YanıtlaSilSağ olun.
SilYazınız için teşekkür ederim.
YanıtlaSilSağ olun.
SilHocam
YanıtlaSilİsrail,ingiltere ve euro bölgesinde big mac 7 doların üzerinde onlarda mı kuru baskılıyor ? Onların gelişmiş ülke olması dışında etmenler var mı?
Kuru baskılamakla gelişmişliğin pek bir ilgisi yok. Bazen koşullar kuru baskılar mesela Japonya da böyledir. O zaman oturup uygulanan ekonomi politikasının doğru olup olmadığını düşünmek gerekir. Bizdeki mesele 2021 sonunda başlayan ve tarihe geçen faiz indirimi hatasının sonucudur.
SilYıllık carry trade miktarı ortalama 50 milyar dolar oldugunu varsayarsak dövizin yıllık değer kaybı kabaca %20 tl faizi %40 dersek yıllık carry trade ile 50 milyar dolara yaklaşık 10 milyar dolar faiz
YanıtlaSilödüyoruz ihracat-ithalatta eksi 70 milyar dolar turizmle +50 milyar dolar olarak hesap edersek cari açığımız 20-25 milyar dolar ve buna ilave carry trade için de 10 milyar dolar eksi yazıyor toplam - 35 milyar dolar borçlanma gereği ortaya çıkıyor yani 25 açığımızın %40 ı kadarda döviz faizi ödüyoruz bu durum altın satışı yada altının onsundaki deger artışından gelen ek kazançla sürdürülebilir denebilir ancak şubat sonundan beri ülkemiz için enerji maliyeti kabaca %50 ye yakın artmıştır bu dış ticarette döviz açığını arttırmakta hem de içerde devletin vergi gelirlerinde oransal azalmaya hem de enflasyonda yükselmeye yol açmaktadır.Uygun şartlarda yıllık 25+10 milyar dolar tolere edilebilirken enerji fiyat artışı ile ve dış ticaretteki daralma nedeni ile cari açık belki 25 yerine 35 ?45?milyar dolara çıkacak hem enflasyonun katılaşması faizlerin düşürülememesi kredilerin zorlaşması ihracatın yerinde saymasına ve cari açıgın daha da artmasını getirecektir.Sonuç olarak kamunun hem içerde yüksek faizli tl ile borçlanması hem de dövize yüksek faiz ödemesi bütçenin kontrol edilemez noktaya gitmesini getirecektir siyasi olarak seçim dönemine girildiğinde oluşacak mali genişleme ile bu iş patlama noktasına varacaktır.Eger mevcut sistem yürütülebilir bir yapı olsaydı geçmiş iktidarlar hiç devalüasyona gitmezler ve seçim kaybetmezlerdi ?
Saglık esenlikler dilerim
Okadar faiz ödedik, enflasyon gene düşmüyor gene düşmüyor. Artık tekstil için araplar çine gidiyor. Biz bu kadar faizi niye ödedik?
YanıtlaSilÇünkü 2021'den 2023 Haziranına kadar faizi bilimle değil nasla yönetmeye kalkıştık. Ekonomide her hatanın bedeli vardır ve önünde sonunda ödenir.
SilBu hesaplama big Mac’in shrinkflasyona uğramadığı var sayılarak yapılmış hali. Shrinkflasyon dikkate alınsa durum bambaşka olacak muhtemelen.
YanıtlaSilBig Mac bütün dünyada aynı standartta üretiliyor. Yani eğer shrinkflasyona uğramışsa her yerde uğramıştır o zaman da sonuç değişmez.
SilTürkiye bu faizi ABD ile birlikte ödüyor bence bu da benim düşüncem big mac bahane ortadoğu şahane
YanıtlaSilABD başka hatalarının bedelini ödüyor. Türkiye ise yanlış ekonomi politikasının bedelini inanılmaz yüksek faizlerle ödeyerek ekonomisini dengede tutmaya çalışıyor. Ekonomide her yanlış uygulamanın bir faturası vardır ve bu er geç çıkar.
SilBig mag endeksine değilde çok da basit bir şekilde 1 doların olması gereken fiyatının 1 litre Cola fiyatına göre bakarım. Cola pahalı ve 1 dolarse artacaktır TL olarak
YanıtlaSilAslınca Cola da standart bir ürün o da endeks olarak alınıp karşılaştırmalarda kullanılabilir. An itibarıyla 70 TL ve Big Mac endeksindeki sonuca yakın.
SilUzun yıllar boyunca anlamam ve yorumlamam kolay olsun diye insan sağlığı üzerinden modellemeye çalıştım. Mesela dolar kuru = ateş, faiz = antibiyotik olacak şekilde. Bu değişkenlere göre bir çok tedavi üretmek mümkün. Ama en büyük çıkarımım şu oldu. En iyisi hiç hasta olmamak.. Her tedavinin birtakım yan etkileri oluyor, bundan kaçış yok. Sanırım en doğru strateji; hasta olmamak, ama bir kez hastalanınca da hızla iyileşmeye çalışmak... Ve bir daha hasta olmamak için koruyucu sağlık önlemlerini öğrenip uygulamak. "Ne olacak canım, antibiyotik alırım geçer" dememek... Bunlar da yapısal reformlara denk geliyor galiba.
YanıtlaSilEvet gerçekten de öyle.
SilHocam sabaha kadar analiz yapsak da gerçeklerden uzak bir matematik algısı oluşturup piyasaları allak pullak etmelerinin faturasını çalışan ve vergi veren insanların üzerinden karşılamaya çalıştıkları için her geçen gün aşağı yönlü giden piyasaları görmek şaşırtcı gelmiyor.Sonuçta konkordata ilan eden firmalar,çalışan sayısında küçülmeye gitme sonrasında iflas gibi konular gündeme geliyor.TR piyasasından çekilen firmaları saymıyorum bile .dolar 47,5 olmasına rağmen artan işçilk maliyetleri çalışanların ucuza çalışması dedğin senoryada yani 65 tl olması doların herkesde soğuk duş etkisi olurdu ama şunu anlıyorum zaten 47,5 tl dolar ama sanki 65 tl gibi yaşıyoruz .bunu saklamaya gerek yok.
YanıtlaSilİşin özeti bu. Güzel olmuş.
SilSelamlar, devalüasyon beklentisi konusunda ne diyorsunuz ? Bir çok firma bu beklenti de şuan 65'den de yukarı gider düşüncesi var.
YanıtlaSilKuru baskılama süresi uzadıkça daha yukarıda denge oluşur. Bu tıpkı bir yayı iyice bastırıp bırakılmaya benzer. Bırakıldığında oldukça yukarı gider sonra biraz iner ama eski durumunun oldukça üzerinde bir yerde durur.
SilHükümetin optimizasyon yapması gerekiyor bence Fayda zarar durumuna bakılıp. Kur artmalı, faiz biraz düşmeli ki sanayici, turizmci, ihracatçı nefes alsın. Denge kurulmalı. Sadece kuru hunharca baskılamak faizleri sürekli yüksek tutmak bazı kesimleri memnun ediyor. Akıl dışı Nas politikasının bedeli işte. Döviz kurunu bence ağırdan ağırdan salacaklar günden güne. Yapmak zorundalar
YanıtlaSilHükümetin yapması gereken tek şey enflasyonu düşürmek. Bunun yolu da kamu israfını azaltmak ve yapısal reformları yapmaktan geçiyor. Bunlara girişmeden faizi düşürmek, kuru serbest bırakmak işe yaramaz.
SilHocam, ben de 2003 yılından bugüne aylık bazda dolar ve enflasyon indekslerini dikkate alarak yaptığım çalışmada (Ağustos ayı enflasyonunun %1,70 olacağı varsayımıyla) doları 70,93 olarak hesapladım. Bu sonuç, mevcut kurun %49 üzerinde bulunduğunu göstermektedir.
YanıtlaSilAslında bir izleyicim "ben colanın litre fiyatına bakarım" diye yazmıştı. O da 70 liraya denk geliyor e sizin hesabınızı doğruluyor.
SilHocam konudan ayrı bir soru sormak istiyorum. Halihazırda yazmış olduğunuz yeni bir kitabınız var mı ? Var ise konusu nedir ? Saygılarımla,
YanıtlaSilBir roman üzerinde çalışıyorum.
SilDolar 65'e çıksa hamburger fiyatı da maliyet artışından aynı orana yakın bir seviyede artmayacak mı? Yine Türkiye'de Big Mac endeksine göre kur 65'e çıkınca, hamburger fiyatı yine dünya ortalamasından yüksek olunca kurun yine %30 artması gerektiğini mi söyleyeceğiz? Bu bir kısır döngü. Bu şekilde yorumlamak bana mantıklı gelmiyor. Burada asıl bakılması gereken şey reel efektif kur. MB'de 1994 ocak ayından beri 2025=100 endeksine göre veriler var, son 391 ayda, 32 yılda endeks ortalaması 128. Temmuz 2026 itibariyle ise 106. Yani reel efektif kur endeksi 32 yılın ortalamasından %17,2 daha düşük. Yani dolar enflasyonu da dikkate alındığında Türkiye'de son 32 yılda döviz bazında fiyatlar dünyaya göre pek artmamış. Yani reel efektif kur endeksine göre mevcutta TL yeterince değerli değil. TL 32 yıl ortalamasına göre değerli değil ise neden kurun düşük olduğunu düşünüyoruz? Neden 32 yıl ortalamasını değil de endeksin en düşün olduğu 2021 sonunu (endeks 70) zimmi olarak referans kabul ediyoruz? Big Mac endeksi reel efektif kur verisine göre çok daha sığ ve yüzeysel bir değerlendirme. Diyebilirsiniz, TÜFE doğru hesaplanmadığından reel efektif kur endeksi de olması gerektiğinden daha düşük çıkıyor. Bunu iddia edebilmek te o kadar kolay değil. O zaman bunun da somut gerekçelerde ortaya konması lazım.
YanıtlaSilEnflasyon arttığı sürece Big Mac fiyatı zaten artıyor. Buradaki sorun dolar kurunun gerçeği yansıtmaması.
Sil